Rzaz odciążający należy wykonać od strony włókien
A. ściskanych.
B. rozciąganych.
C. uszkodzonych.
D. skręcanych.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2013 (arkusz Z.22-X-13.05).
Rzaz odciążający wykonuje się od strony włókien ściskanych, bo właśnie tam drewno ma tendencję do zamykania rzazu i zaciskania prowadnicy pilarki. W praktyce chodzi o to, żeby najpierw kontrolowanie przeciąć część naprężonych włókien po stronie ściskanej, a dopiero potem prowadzić dalsze cięcie tak, aby pień, gałąź albo element konstrukcyjny nie pękł nagle i nie odbił. To jest jedna z podstawowych zasad przy przerzynce drewna naprężonego, znana z instruktażu BHP dla operatorów pilarek oraz z dobrych praktyk stosowanych przy ścince i okrzesywaniu. Moim zdaniem to taka zasada, którą warto zapamiętać bardziej praktycznie niż definicyjnie: patrzysz, która strona jest ściskana, tam robisz rzaz odciążający, bo tam materiał będzie się zamykał. Przykład: gdy leżący pień jest podparty w kilku miejscach, jedna strona pracuje na ściskanie, druga na rozciąganie. Jeśli zaczniesz źle, prowadnica może zostać zakleszczona, drewno może się rozłupać, a cały element może gwałtownie odskoczyć. Dlatego standardowo pracuje się spokojnie, z oceną naprężeń, stabilnym ustawieniem ciała i bez cięcia „na siłę”.
W tym pytaniu łatwo pomylić rodzaje naprężeń w drewnie, bo przy cięciu pnia albo gałęzi nie zawsze widać je od razu gołym okiem. Rzaz odciążający nie jest jednak wykonywany po stronie włókien rozciąganych. Włókna rozciągane mają tendencję do rozchodzenia się, rozrywania i otwierania szczeliny, więc rozpoczęcie pracy właśnie tam może doprowadzić do niekontrolowanego pęknięcia, wyrwania drzazg albo gwałtownego przełamania elementu. To jest szczególnie niebezpieczne przy drzewach zawieszonych, wygiętych konarach i pniach opartych na nierównym podłożu.
Myślenie o włóknach skręcanych też bywa mylące. Skręcanie może występować w drewnie, zwłaszcza przy krzywym pniu, skrętnym układzie włókien albo naprężeniach po obaleniu drzewa, ale nie jest to podstawowe kryterium wykonania rzazu odciążającego. W technice pracy pilarką analizuje się przede wszystkim strefę ściskania i strefę rozciągania, bo one decydują o tym, czy rzaz będzie się zamykał, czy otwierał. Z mojego doświadczenia uczniowie często wybierają „uszkodzone”, bo kojarzą rzaz odciążający z miejscem osłabionym. To nie tak. Uszkodzenia trzeba oczywiście brać pod uwagę przy ocenie bezpieczeństwa, ale samo uszkodzenie włókien nie wyznacza prawidłowej strony cięcia. Dobre praktyki branżowe i zasady BHP mówią jasno: najpierw ocenić naprężenia, ustawić się poza możliwą strefą odbicia, wykonać rzaz odciążający po stronie ściskanej i dopiero kontynuować cięcie kontrolowane.
Myślenie o włóknach skręcanych też bywa mylące. Skręcanie może występować w drewnie, zwłaszcza przy krzywym pniu, skrętnym układzie włókien albo naprężeniach po obaleniu drzewa, ale nie jest to podstawowe kryterium wykonania rzazu odciążającego. W technice pracy pilarką analizuje się przede wszystkim strefę ściskania i strefę rozciągania, bo one decydują o tym, czy rzaz będzie się zamykał, czy otwierał. Z mojego doświadczenia uczniowie często wybierają „uszkodzone”, bo kojarzą rzaz odciążający z miejscem osłabionym. To nie tak. Uszkodzenia trzeba oczywiście brać pod uwagę przy ocenie bezpieczeństwa, ale samo uszkodzenie włókien nie wyznacza prawidłowej strony cięcia. Dobre praktyki branżowe i zasady BHP mówią jasno: najpierw ocenić naprężenia, ustawić się poza możliwą strefą odbicia, wykonać rzaz odciążający po stronie ściskanej i dopiero kontynuować cięcie kontrolowane.