Środek pianotwórczy AR służy przede wszystkim do gaszenia pożarów
A. rud metali.
B. cieczy polarnych.
C. gazów palnych cięższych od powietrza.
D. ciał stałych rozdrobnionych.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2014 (arkusz Z.22-X-14.05).
Środek pianotwórczy AR, czyli Alcohol Resistant, jest przeznaczony przede wszystkim do gaszenia cieczy polarnych, na przykład alkoholi, acetonu, estrów, ketonów czy niektórych rozpuszczalników mieszających się z wodą. To ważne, bo zwykła piana może być przez takie ciecze szybko niszczona: ciecz polarna wciąga wodę z piany, pęcherzyki siadają i warstwa izolująca znika. Piana AR tworzy dodatkową, cienką warstwę polimerową między paliwem a pianą, dzięki czemu odcina dopływ tlenu i ogranicza parowanie cieczy palnej. W praktyce ma to ogromne znaczenie w magazynach chemicznych, lakierniach, zakładach farmaceutycznych, gorzelniach albo przy transporcie rozpuszczalników. Z mojego doświadczenia to jeden z tych tematów, gdzie nazwa środka naprawdę dużo podpowiada. Dobre praktyki branżowe wymagają, żeby przed użyciem piany sprawdzić kartę charakterystyki substancji, typ środka pianotwórczego i zalecane stężenie robocze, często 3% lub 6%. Parametry takich pian opisuje m.in. norma PN-EN 1568, a w działaniach ratowniczych liczy się też technika podawania piany, żeby nie mieszać jej brutalnie z paliwem.
W tym pytaniu łatwo pomylić ogólne pojęcie piany gaśniczej z konkretnym środkiem AR. Sama piana kojarzy się wielu osobom z gaszeniem wszystkiego, co się pali na powierzchni, ale w praktyce dobór środka gaśniczego zależy od rodzaju paliwa, jego reaktywności i sposobu spalania. Rudy metali nie są typowym celem dla pian AR, a przy pożarach metali lub materiałów metalicznych stosuje się specjalne proszki do grupy D, suche środki zasypowe albo izolację od powietrza zgodnie z procedurą dla danego metalu. Woda i piana mogą czasem pogorszyć sytuację, bo przy metalach reaktywnych może dojść do wydzielania wodoru albo gwałtownej reakcji cieplnej. Ciała stałe rozdrobnione to też osobny temat. Pyły, trociny, mąki, tworzywa w postaci granulatu czy proszki mogą tworzyć atmosfery wybuchowe, więc samo myślenie: podam pianę i będzie po sprawie, jest trochę zbyt proste. Tu ważne bywa ograniczenie zapylenia, chłodzenie, prądy rozproszone, czasem inertyzacja oraz zabezpieczenie przed ponownym zapłonem. Przy gazach palnych cięższych od powietrza piana AR również nie jest podstawowym rozwiązaniem. Gaz nie tworzy stabilnej powierzchni cieczy, którą można przykryć kożuchem piany. Najważniejsze jest odcięcie dopływu gazu, kontrola strefy zagrożenia, chłodzenie zbiorników i stosowanie proszków gaśniczych do strącania płomienia, jeśli wymaga tego sytuacja. Moim zdaniem typowy błąd polega tu na zapamiętaniu, że piana jest do substancji palnych, ale bez rozróżnienia, że AR jest specjalnie pod ciecze polarne, które niszczą zwykłą pianę.