Strefa 22 odnosi się do zagrożenia wybuchem
A. gazów.
B. cieczy.
C. pyłów.
D. żeli.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2013 (arkusz Z.22-X-13.08).
Strefa 22 w klasyfikacji ATEX dotyczy atmosfer wybuchowych tworzonych przez palne pyły, czyli odpowiedź pyłów jest właściwa. Chodzi o miejsca, gdzie obłok pyłu palnego w powietrzu nie występuje normalnie podczas pracy, a jeśli już się pojawi, to raczej krótko. Taką sytuację spotyka się np. przy przesypach mąki, cukru, pyłu drzewnego, tworzyw sztucznych, aluminium albo pyłów węglowych. Moim zdaniem to jedna z tych rzeczy, które łatwo zapamiętać, jeśli skojarzy się numerację: dla gazów i par są strefy 0, 1, 2, a dla pyłów 20, 21, 22. W praktyce strefa 22 może występować przy workownicach, filtrach, silosach, młynach, przenośnikach kubełkowych czy miejscach, gdzie zbiera się cienka warstwa pyłu i może zostać poderwana ruchem powietrza. Normy i dobre praktyki, m.in. PN-EN IEC 60079-10-2 oraz wymagania ATEX 1999/92/WE, każą ocenić prawdopodobieństwo powstania takiej atmosfery, czas jej trwania, wentylację, szczelność urządzeń i źródła zapłonu. Do strefy 22 dobiera się urządzenia z odpowiednim oznaczeniem do pyłów, zwykle kategoria 3D lub poziom EPL Dc, zależnie od konkretnego przypadku. Ważna jest też temperatura powierzchni urządzeń, ochrona przed iskrzeniem, uziemienie oraz sprzątanie pyłu, bo nawet mała warstwa na belce czy obudowie potrafi zrobić duży problem.
W tym pytaniu łatwo pomylić samo pojęcie zagrożenia wybuchem z rodzajem substancji, która to zagrożenie tworzy. Strefa 22 nie odnosi się do cieczy ani gazów, tylko do pyłów palnych. Dla gazów, par i mgieł palnych stosuje się strefy 0, 1 i 2. Dlatego gdy mamy np. opary benzyny, rozpuszczalników, acetonu czy wodoru, analiza klasyfikacji stref idzie w stronę tych oznaczeń, a nie 22. Ciecze same w sobie też nie są klasyfikowane jako strefa 22, bo realne zagrożenie wybuchowe przy cieczach najczęściej tworzą ich pary albo aerozole, czyli zachowanie jest bliższe atmosferom gazowym. To jest częsty błąd: ktoś widzi substancję palną i od razu wybiera dowolną strefę Ex, bez rozróżnienia, czy chodzi o gaz, parę, mgłę czy pył. Żele również nie są typowym medium, dla którego używa się oznaczenia strefa 22. Jeśli jakiś żel zawiera składniki lotne, to zagrożenie może wynikać raczej z par, a nie z samego żelu jako takiego. W standardach ATEX, np. PN-EN IEC 60079-10-1 dla gazów oraz PN-EN IEC 60079-10-2 dla pyłów, podział jest dość konkretny. Strefy 20, 21 i 22 są pyłowe, przy czym 22 oznacza najmniejsze prawdopodobieństwo występowania obłoku pyłu w normalnych warunkach pracy. Z mojego doświadczenia warto patrzeć na końcówkę: jedynki i dwójki bez zera na początku kojarzą się z gazami, a dwudziestki z pyłami. Niby proste, ale w zakładzie produkcyjnym ma to znaczenie przy doborze silników, czujników, opraw oświetleniowych, filtrów i całej dokumentacji zabezpieczenia przeciwwybuchowego.