W atmosferze niezanieczyszczonej substancjami szkodliwymi dopuszcza się stosowanie sprzętu oczyszczającego, gdy stężenie tlenu wynosi minimum
A. 18%
B. 16%
C. 17%
D. 19%
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2013 (arkusz Z.22-X-13.05).
Minimalne stężenie tlenu 17% jest granicą, przy której można dopuścić użycie sprzętu oczyszczającego, czyli np. półmasek, masek z filtrami albo pochłaniaczami. Taki sprzęt nie produkuje tlenu i nie dostarcza go z butli, tylko oczyszcza powietrze, które pracownik już normalnie wdycha z otoczenia. Dlatego w atmosferze zbyt ubogiej w tlen filtr nic nie pomoże, nawet jeśli jest nowy i dobrze dobrany. Z mojego doświadczenia to jest jedna z ważniejszych zasad BHP, bo ludzie czasem myślą: założę maskę i jestem bezpieczny. No nie zawsze. Przy stężeniu tlenu poniżej dopuszczalnej granicy trzeba stosować sprzęt izolujący, np. aparat powietrzny butlowy albo system z doprowadzeniem powietrza. W praktyce przed wejściem do zbiornika, kanału, studzienki czy ciasnej przestrzeni robi się pomiar atmosfery detektorem gazów. Dobre praktyki branżowe i wymagania dotyczące ochrony dróg oddechowych zakładają, że filtrujący sprzęt ochronny wolno stosować tylko wtedy, gdy jest wystarczająca zawartość O₂ oraz znany jest rodzaj i stężenie zanieczyszczeń. Granica 17% to więc nie ciekawostka, tylko konkretna zasada decydująca o doborze ochrony życia.
Sprzęt oczyszczający bywa mylony ze sprzętem izolującym, i tu właśnie najczęściej pojawia się błąd. Maska z filtrem, półmaska filtrująca albo pochłaniacz nie zwiększa ilości tlenu w powietrzu. One zatrzymują pyły, aerozole, pary lub gazy, ale użytkownik nadal oddycha atmosferą z otoczenia. Dlatego nie można przyjmować zbyt niskiej granicy, takiej jak 16%, bo przy takim niedoborze tlenu organizm może już reagować osłabieniem, zaburzeniem koordynacji, szybszym oddechem i gorszą oceną sytuacji. W pracy technicznej to bardzo niebezpieczne, bo człowiek nie zawsze czuje, że zaczyna brakować tlenu. Wybór 18% albo 19% wynika czasem z kojarzenia z normalną zawartością tlenu w powietrzu, która wynosi około 20,9%, albo z bardziej konserwatywnych procedur zakładowych. Takie procedury mogą być ostrzejsze i moim zdaniem często są rozsądne, ale pytanie dotyczy minimalnej wartości dopuszczającej stosowanie sprzętu oczyszczającego według typowej zasady BHP. Tą wartością jest 17%. Jeśli pomiar wskazuje mniej, nie wolno ratować sytuacji filtrem lepszej klasy, bo filtr klasy P3 czy pochłaniacz typu ABEK dalej nie dostarcza O₂. W takich warunkach właściwym rozwiązaniem jest sprzęt izolujący drogi oddechowe oraz kontrola atmosfery przed i w trakcie pracy, szczególnie w przestrzeniach zamkniętych.