Wartość średnia ważona stężenia, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, przez okres jego aktywności zawodowej nie powinna spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń, określa się jako
A. niebezpieczne dopuszczalne stężenie.
B. nieprzekraczalne dopuszczalne stężenie.
C. najwyższe dopuszczalne stężenie.
D. najniższe dopuszczalne stężenie.
Pytanie z egzaminu CKE z 2016 roku (arkusz Z.22-X-16.04).
Chodzi tu o najwyższe dopuszczalne stężenie, czyli NDS. To jest właśnie wartość średnia ważona stężenia czynnika szkodliwego w powietrzu na stanowisku pracy, odniesiona do 8-godzinnego dnia pracy i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy. Sens tej definicji jest praktyczny: jeżeli pracownik przez lata pracuje w takich warunkach, stężenie na poziomie NDS nie powinno powodować ujemnych zmian w jego zdrowiu ani wpływać negatywnie na zdrowie przyszłych pokoleń. Moim zdaniem warto zapamiętać tu słowa średnia ważona i 8 godzin, bo one odróżniają NDS od norm krótkotrwałych. W praktyce BHP i ratownictwa chemicznego wyniki pomiarów środowiska pracy porównuje się właśnie z NDS, a gdy są przekroczenia, stosuje się wentylację, hermetyzację procesu, ograniczenie czasu ekspozycji, aparaty ochrony dróg oddechowych albo ewakuację ze strefy. W przepisach i dobrej praktyce spotkasz też NDSCh, czyli najwyższe dopuszczalne stężenie chwilowe, oraz NDSP, czyli stężenie pułapowe, którego nie wolno przekraczać w żadnym momencie.
W tej definicji nie chodzi o najniższe stężenie ani o jakieś potoczne, alarmowe nazwanie substancji niebezpiecznej. Kluczowe są dwa elementy: średnia ważona oraz odniesienie do normalnego czasu pracy, czyli 8 godzin na dobę i przeciętnego tygodnia pracy. Tak opisuje się najwyższe dopuszczalne stężenie, znane jako NDS. Błąd często bierze się z tego, że słowo dopuszczalne kojarzy się komuś z granicą nieprzekraczalną albo z minimalnym progiem zagrożenia. A to nie jest tak prosto. NDS nie oznacza, że substancja staje się obojętna dla organizmu, tylko że przy przestrzeganiu tej wartości ryzyko zdrowotne według aktualnej wiedzy i norm higienicznych powinno być akceptowalne w długim okresie pracy. Określenie najniższe dopuszczalne stężenie nie funkcjonuje jako standardowa wartość higieniczna w tym znaczeniu, bo ochrona pracownika nie polega na ustalaniu minimalnej ilości trucizny w powietrzu. Sformułowanie niebezpieczne dopuszczalne stężenie miesza pojęcia z języka potocznego i nie jest poprawnym terminem normatywnym. Z kolei nieprzekraczalne dopuszczalne stężenie może mylić się z NDSP, czyli wartością pułapową, ale w pytaniu jest wyraźnie mowa o średniej ważonej dla zmiany roboczej. W działaniach ratowniczych i przy ocenie stanowisk pracy taka różnica ma znaczenie, bo od niej zależy dobór wentylacji, czasu pracy w strefie, ochrony dróg oddechowych i decyzji o wycofaniu ludzi.