Z powodu możliwości powstania łatwopalnego gazu, mogącego podsycić pożar, do gaszenia pomieszczeń, w których znajduje się karbid, należy użyć
A. piany lekkiej.
B. proszku gaśniczego.
C. wody.
D. piany ciężkiej.
Pytanie z egzaminu CKE z 2016 roku (arkusz Z.22-X-16.04).
W pomieszczeniach, gdzie znajduje się karbid, czyli głównie węglik wapnia CaC₂, właściwym wyborem jest proszek gaśniczy. Kluczowa sprawa jest taka: karbid bardzo gwałtownie reaguje z wodą, a produktem tej reakcji jest acetylen C₂H₂, gaz skrajnie łatwopalny i tworzący z powietrzem mieszaniny wybuchowe. Reakcję można zapisać prosto: CaC₂ + 2 H₂O → C₂H₂ + Ca(OH)₂. Dlatego podanie wody albo piany, która przecież też zawiera wodę, może pogorszyć sytuację zamiast ją opanować. Proszek gaśniczy działa inaczej: odcina dostęp tlenu, przerywa reakcje łańcuchowe spalania i nie wnosi wilgoci do środowiska pożaru. W praktyce działania powinny iść w stronę suchego gaszenia, ograniczenia źródeł zapłonu, wentylacji i kontroli atmosfery pod kątem acetylenu. Moim zdaniem to jedno z tych pytań, gdzie trzeba pamiętać nie tylko środek gaśniczy, ale też chemię materiału. Dobra praktyka ratownicza mówi jasno: przy substancjach reagujących z wodą najpierw sprawdza się kartę charakterystyki i oznakowanie, a dopiero potem dobiera środek gaśniczy. Tu proszek jest najbezpieczniejszym wyborem z podanych odpowiedzi.
Wybór wody albo piany przy karbidzie wynika często z prostego skojarzenia, że skoro coś się pali, to trzeba to schłodzić lub przykryć pianą. W zwykłych pożarach materiałów stałych takie myślenie bywa słuszne, ale przy węgliku wapnia robi się z tego poważny błąd taktyczny. Karbid reaguje z wodą, a efektem jest wydzielanie acetylenu C₂H₂. To nie jest jakiś obojętny gaz, tylko bardzo palne medium, które w mieszaninie z powietrzem może stworzyć atmosferę wybuchową. Do tego sama reakcja może przebiegać intensywnie, miejscowo podnosząc temperaturę i zwiększając zagrożenie zapłonem. Piana lekka i piana ciężka też nie rozwiązują problemu, bo ich podstawą jest roztwór wodny środka pianotwórczego. Różnią się liczbą spienienia, zastosowaniem i sposobem pokrywania powierzchni, ale z punktu widzenia karbidu mają wspólną wadę: dostarczają wodę tam, gdzie nie wolno jej podawać. Typowy błąd myślowy polega na traktowaniu piany jako bariery całkowicie suchej, a ona taka nie jest. W akcji trzeba patrzeć na właściwości chemiczne substancji, nie tylko na klasę pożaru widzianą z daleka. Z mojego doświadczenia w nauce pożarnictwa, takie pytania dobrze pokazują, że środek gaśniczy musi pasować do materiału niebezpiecznego. Przy karbidzie należy unikać środków wodnych, zabezpieczyć strefę, eliminować źródła zapłonu i stosować suche środki, przede wszystkim proszek gaśniczy.