Awaryjne uszynienie sieci trakcyjnej ma za zadanie
A. wyłączenie napięcia w sieci trakcyjnej.
B. włączenie sieci trakcyjnej.
C. wyłączenie i uziemienie sieci trakcyjnej pod napięciem.
D. zabezpieczenie przed przypadkowym włączeniem napięcia.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2014 (arkusz Z.23-X-14.05).
Awaryjne uszynienie sieci trakcyjnej służy przede wszystkim do zabezpieczenia miejsca działań przed przypadkowym ponownym podaniem napięcia. W praktyce chodzi o to, żeby przewód jezdny i elementy sieci trakcyjnej zostały połączone z szyną powrotną, czyli z potencjałem ziemi/toru. Gdyby ktoś omyłkowo załączył zasilanie, powstaje zwarcie do szyny i zabezpieczenia energetyczne powinny natychmiast zadziałać. To jest bardzo ważne przy działaniach ratowniczych na kolei, np. przy pożarze pociągu, wypadku na przejeździe albo ewakuacji pasażerów spod sieci trakcyjnej. Samo wyłączenie napięcia nie daje jeszcze pełnego bezpieczeństwa, bo mogą wystąpić napięcia szczątkowe, indukowane albo po prostu błąd ludzki w dyspozyturze. Dobra praktyka branżowa jest taka: najpierw potwierdzić wyłączenie zasilania, potem sprawdzić brak napięcia odpowiednim sprzętem, a dopiero potem wykonać uszynienie przez osoby uprawnione lub zgodnie z procedurą zarządcy infrastruktury. Moim zdaniem to jedna z tych zasad, których nie warto „robić na skróty”, bo sieć trakcyjna ma napięcie rzędu 3 kV DC i pomyłka może skończyć się tragicznie.
W tym pytaniu łatwo pomylić kilka pojęć, bo w języku potocznym ludzie mówią czasem „uziemić”, „wyłączyć” i „zabezpieczyć” prawie jakby to było to samo. Technicznie to jednak są różne czynności. Awaryjne uszynienie nie służy do włączania sieci trakcyjnej, bo włączeniem zasilania zajmuje się układ elektroenergetyczny i dyspozytor zasilania, a nie sprzęt ochronny zakładany w miejscu działań. Takie myślenie jest groźne, bo sugeruje, że uszynienie jest elementem normalnej obsługi zasilania, a ono jest elementem zabezpieczenia pracy ludzi. Nie jest też po prostu wyłącznikiem napięcia. Wyłączenie napięcia następuje przez odłączniki, wyłączniki szybkie, sekcjonowanie sieci i decyzję właściwych służb energetycznych. Uszynienie wykonuje się dopiero jako dodatkowe zabezpieczenie, po potwierdzeniu braku napięcia, żeby miejsce było bezpieczne także przy pomyłce, przepięciu albo napięciu indukowanym. Bardzo niebezpieczne jest też wyobrażenie, że należy „wyłączyć i uziemić sieć pod napięciem”. Zakładanie uszyniacza na element będący pod napięciem może spowodować łuk elektryczny, zwarcie, oparzenia i porażenie. Z mojego doświadczenia szkoleniowego wynika, że typowy błąd polega na skupieniu się tylko na słowie „awaryjne” i uznaniu, że chodzi o szybkie odcięcie prądu. A właściwy sens jest trochę inny: chodzi o stworzenie widocznego i skutecznego zabezpieczenia przed przypadkowym ponownym załączeniem napięcia oraz przed pojawieniem się niebezpiecznego potencjału w strefie pracy ratowników.