Jak określona jest przestrzeń, w której gazowa atmosfera wybuchowa występuje ciągle lub w długich okresach w trakcie normalnej pracy?
A. Strefa 20.
B. Strefa 2.
C. Strefa 21.
D. Strefa 0.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2017 (arkusz Z.23-X-17.05).
Strefa 0 to właśnie taka przestrzeń, w której gazowa atmosfera wybuchowa występuje stale, przez długie okresy albo bardzo często podczas normalnej pracy instalacji. Chodzi tu o mieszaninę gazu, pary lub mgły substancji palnej z powietrzem, która po pojawieniu się skutecznego źródła zapłonu może wybuchnąć. Taką klasyfikację stosuje się m.in. zgodnie z podejściem ATEX oraz normą PN-EN 60079-10-1 dotyczącą klasyfikacji przestrzeni zagrożonych wybuchem dla atmosfer gazowych. Praktycznie rzecz biorąc, strefę 0 można spotkać np. wewnątrz zbiornika z cieczą palną, w przestrzeni nad lustrem benzyny albo we wnętrzu aparatu technologicznego, gdzie pary palne są obecne prawie cały czas. Moim zdaniem najważniejsze jest zapamiętać, że im niższy numer strefy gazowej, tym większe i częstsze zagrożenie. Dlatego w strefie 0 wymagane są urządzenia o najwyższym poziomie zabezpieczenia przeciwwybuchowego, właściwe oznakowanie Ex, kontrola źródeł zapłonu, uziemienie i bardzo ostrożna organizacja prac serwisowych.
W tym pytaniu łatwo pomylić dwa różne porządki klasyfikacji: strefy dla gazów oraz strefy dla pyłów. Dla atmosfer gazowych stosuje się oznaczenia 0, 1 i 2. Strefa 0 oznacza obecność atmosfery wybuchowej ciągle, przez długi czas lub często w normalnej pracy. Strefa 2 też dotyczy gazów, ale opisuje sytuację znacznie mniej niebezpieczną pod względem częstości występowania mieszaniny wybuchowej. Tam gazowa atmosfera wybuchowa zasadniczo nie powinna pojawiać się w normalnej pracy, a jeżeli już się pojawi, to tylko na krótko, na przykład przy awarii uszczelnienia albo chwilowym rozszczelnieniu instalacji. Dlatego nie pasuje do opisu z pytania. Oznaczenia 20 i 21 dotyczą natomiast pyłowych atmosfer wybuchowych, czyli np. pyłu mąki, cukru, węgla, aluminium czy tworzyw sztucznych unoszących się w powietrzu. Strefa 20 jest odpowiednikiem bardzo częstej lub stałej obecności atmosfery wybuchowej, ale pyłowej, a nie gazowej. Strefa 21 oznacza pył pojawiający się okresowo w normalnej pracy. Typowy błąd polega na tym, że ktoś zapamiętuje tylko sam poziom zagrożenia, a nie rodzaj medium. W praktyce to ma ogromne znaczenie, bo inne wymagania mają urządzenia Ex do gazów, a inne do pyłów. Przy ocenie miejsca trzeba więc najpierw ustalić, czy chodzi o gaz, parę lub mgłę, czy o pył, a dopiero potem dobrać właściwy numer strefy.