Jak oznacza się miejsce, w którym atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu w powietrzu trwa krótko lub nie występuje w trakcie normalnego działania?
Strefa 22 to właściwe oznaczenie miejsca, w którym atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu w powietrzu w normalnej pracy raczej nie występuje, a jeżeli już się pojawi, to tylko krótkotrwale. Kluczowe są tu dwa słowa: pył oraz krótko. Dla pyłów stosuje się strefy 20, 21 i 22, a nie 0, 1 i 2, bo te ostatnie odnoszą się do gazów, par i mgieł. Moim zdaniem to jest jedna z tych rzeczy, które warto sobie skojarzyć na stałe: 20–21–22 = pyły, 0–1–2 = gazy. W praktyce strefa 22 może wystąpić np. w pobliżu workownic, przesypów materiałów sypkich, filtrów odpylających, młynów, przenośników pneumatycznych albo przy zasypie silosu, gdzie pył może się wydostać tylko przy awarii uszczelnienia lub chwilowym rozpyleniu. Klasyfikację takich miejsc wykonuje się zgodnie z zasadami ATEX, m.in. dyrektywą 1999/92/WE oraz normą PN-EN 60079-10-2 dotyczącą klasyfikacji przestrzeni zagrożonych pyłami palnymi. Dobór urządzeń też musi pasować do strefy, zwykle dla strefy 22 stosuje się urządzenia kategorii 3D, z odpowiednią temperaturą powierzchni, szczelnością obudowy i oznakowaniem Ex. Sama tabliczka Ex to nie wszystko, bo ważne jest też sprzątanie pyłów, unikanie warstw osiadłych, uziemianie elementów i kontrola źródeł zapłonu. W realnym zakładzie zaniedbany pył na belkach czy obudowach potrafi zrobić większy problem niż wygląda na pierwszy rzut oka.
W tym pytaniu łatwo pomylić dwa różne systemy oznaczania stref zagrożenia wybuchem. Oznaczenia 0, 1 i 2 dotyczą atmosfer wybuchowych tworzonych przez gazy, pary albo mgły palne. Dlatego strefa 0 nie pasuje do opisu, mimo że też oznacza bardzo duże prawdopodobieństwo występowania atmosfery wybuchowej. Strefa 0 to miejsce, gdzie mieszanina gazowa występuje stale, przez długi czas albo często, na przykład wewnątrz zbiornika z cieczą łatwopalną nad lustrem cieczy. To zupełnie inna sytuacja niż krótkotrwały obłok pyłu. Strefa 2 także może kusić, bo mówi o atmosferze wybuchowej, która nie występuje normalnie albo występuje krótko. Problem w tym, że jest to klasyfikacja dla gazów i par, a pytanie wyraźnie mówi o palnym pyle w powietrzu. No i tu właśnie wielu ludzi łapie się na słowie krótko, pomijając rodzaj substancji. Z kolei strefa 20 dotyczy pyłów, więc jest bliżej tematu, ale oznacza miejsce o najwyższym stopniu zagrożenia pyłowego, gdzie obłok pyłu palnego występuje stale, długo lub często, np. wewnątrz silosu, cyklonu, filtra czy młyna. Nie pasuje więc do warunku, że w normalnym działaniu atmosfera wybuchowa nie występuje albo pojawia się tylko na krótki czas. Poprawne rozumowanie powinno iść tak: najpierw rozpoznajemy, czy chodzi o gaz, czy pył, potem dopiero oceniamy częstotliwość i czas trwania atmosfery wybuchowej. Dla pyłów obowiązuje ciąg 20, 21, 22, gdzie 22 oznacza najmniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia obłoku pyłu w normalnej eksploatacji. Tak podchodzą do tego dobre praktyki ATEX oraz norma PN-EN 60079-10-2. W praktyce ma to znaczenie przy doborze urządzeń Ex, wentylacji, odpylania, uziemień i organizacji sprzątania, bo źle wyznaczona strefa może prowadzić do dobrania sprzętu o niewłaściwym poziomie zabezpieczenia.