Która strefa zagrożenia wybuchem występuje wewnątrz zbiornika z pyłem węglowym?
Odpowiedź 20 jest właściwa, bo wnętrze zbiornika z pyłem węglowym traktuje się jako miejsce, gdzie atmosfera wybuchowa w postaci chmury pyłu palnego może występować stale, przez długi czas albo bardzo często. Tak właśnie definiuje się strefę 20 według zasad klasyfikacji stref pyłowych, m.in. w podejściu zgodnym z PN-EN IEC 60079-10-2 oraz dyrektywami ATEX 1999/92/WE i 2014/34/UE. W praktyce dotyczy to silosów, zasobników, filtrów workowych, cyklonów, młynów, przenośników zamkniętych czy zbiorników procesowych, gdzie pył węglowy może być unoszony i mieszać się z powietrzem. Moim zdaniem to jedna z ważniejszych rzeczy do zapamiętania: wewnątrz urządzenia, gdzie pył jest normalnie obecny, zwykle myślimy o strefie 20, a nie o 21 czy 22. Dla strefy 20 dobiera się urządzenia o bardzo wysokim poziomie zabezpieczenia, typowo kategoria 1D, z odpowiednią temperaturą powierzchni, ochroną przed iskrzeniem, uziemieniem i kontrolą ładunków elektrostatycznych. Dobre praktyki to też odpylanie, ograniczanie źródeł zapłonu, detekcja temperatury łożysk, klapy odciążające wybuch, czasem inertyzacja. Pył węglowy bywa podstępny, bo wygląda niewinnie, a przy odpowiednim stężeniu i energii zapłonu może stworzyć naprawdę groźną mieszaninę.
W tym pytaniu łatwo pomylić strefy, bo numery 20, 21 i 22 wyglądają jak podobna skala zagrożenia. Trzeba jednak pamiętać, że dla pyłów palnych klasyfikacja nie oznacza dowolnego stopnia ryzyka, tylko częstotliwość i czas występowania atmosfery wybuchowej. Strefa 21 odnosi się do miejsc, gdzie chmura pyłu palnego może pojawić się okresowo podczas normalnej pracy, na przykład w pobliżu punktów napełniania, wysypów, otworów rewizyjnych albo przy przesypach, gdzie czasem wydostaje się pył. Nie jest to typowa klasyfikacja dla wnętrza zbiornika, w którym pył węglowy znajduje się normalnie i może być wzbijany praktycznie przy każdym ruchu materiału. Strefa 22 opisuje sytuacje jeszcze rzadsze, zwykle krótkotrwałe i związane z awarią, nieszczelnością albo nietypowym zapyleniem. Z mojego doświadczenia uczniowie często wybierają 22, bo kojarzy się im z pyłem zalegającym na podłodze, ale to nie jest dobry trop przy zamkniętym zbiorniku pełnym pyłu. Oznaczenie 30 nie jest standardową strefą zagrożenia wybuchem pyłów w systemie ATEX stosowanym dla takich obiektów. Dla gazów mamy strefy 0, 1 i 2, a dla pyłów 20, 21 i 22. Wnętrze zasobnika z pyłem węglowym kwalifikuje się więc jako strefa 20, zgodnie z logiką PN-EN IEC 60079-10-2: atmosfera wybuchowa może być obecna często lub przez długi czas. Praktycznie oznacza to konieczność stosowania urządzeń o odpowiedniej kategorii, kontroli temperatury powierzchni, uziemienia, eliminacji iskier mechanicznych i elektrycznych oraz rozwiązań ograniczających skutki wybuchu.