Który ze znaków, umieszczony na urządzeniu elektrycznym świadczy o tym, że urządzenie to jest przeznaczone do stosowania w obrębie stref zagrożonych wybuchem?
Znak 1
Znak 3
Znak 4
Znak 2
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2017 (arkusz Z.23-X-17.05).
Znak 2, czyli oznaczenie Ex w sześciokącie, informuje, że urządzenie jest przeznaczone do pracy w atmosferach potencjalnie wybuchowych. To jest kluczowe przy doborze osprzętu elektrycznego do stref zagrożenia wybuchem, np. w lakierniach, magazynach rozpuszczalników, młynach, silosach z pyłami, rozlewniach paliw czy pomieszczeniach z gazami palnymi. Sam symbol Ex nie jest tylko „ładnym znaczkiem” na obudowie. Oznacza, że producent przewidział konstrukcję ograniczającą ryzyko zapłonu, np. przez obudowę ognioszczelną, budowę wzmocnioną, iskrobezpieczeństwo albo zabezpieczenie przed nadmierną temperaturą powierzchni. W praktyce patrzy się dalej na pełne oznakowanie według ATEX i norm z serii PN-EN IEC 60079, np. grupa urządzenia, kategoria, rodzaj atmosfery G lub D, klasa temperaturowa oraz poziom zabezpieczenia EPL. Moim zdaniem to jeden z tych znaków, które warto rozpoznawać od razu, bo pomyłka przy montażu zwykłego urządzenia w strefie Ex może skończyć się zapłonem mieszaniny gazu, par albo pyłu z powietrzem. Dobra praktyka jest prosta: nie wystarcza widzieć Ex, trzeba jeszcze sprawdzić, czy parametry urządzenia pasują do konkretnej strefy, substancji i temperatury pracy.
W tym pytaniu łatwo pomylić kilka znaków, bo każdy z nich wygląda jak oznaczenie techniczne i może sprawiać wrażenie „oficjalnego”. Sam znak CE oznacza zgodność wyrobu z wymaganiami odpowiednich przepisów Unii Europejskiej, ale nie mówi jeszcze, że urządzenie wolno stosować w strefie zagrożonej wybuchem. Urządzenie może mieć CE, a mimo to być zwykłym sprzętem do pomieszczeń bez atmosfer wybuchowych. To częsty błąd myślowy: ktoś widzi znak zgodności i zakłada, że obejmuje on każde zastosowanie, także to najbardziej niebezpieczne. Tak nie jest. Oznaczenia typu litera w trójkącie czy symbol klasy ochronności również nie są potwierdzeniem wykonania przeciwwybuchowego. Mogą odnosić się do innych cech wyrobu, np. dopuszczeń, klasy izolacji, sposobu zasilania albo bezpieczeństwa elektrycznego w normalnych warunkach. One nie zastępują oznakowania Ex ani pełnego opisu ATEX. W strefach 0, 1, 2 dla gazów oraz 20, 21, 22 dla pyłów liczy się konkretne wykonanie przeciwwybuchowe zgodne z dokumentacją producenta i normami PN-EN IEC 60079. Trzeba sprawdzić kategorię urządzenia, grupę gazową lub pyłową, klasę temperaturową i dopuszczalną temperaturę otoczenia. Z mojego doświadczenia, najgroźniejsze jest podejście „skoro urządzenie jest elektryczne i ma jakiś certyfikat, to pewnie może pracować wszędzie”. W branży tak się nie robi. Do stref Ex dobiera się sprzęt dokładnie pod zagrożenie, a brak właściwego znaku Ex powinien zapalić czerwoną lampkę jeszcze przed montażem.