Na rysunku cyfrą 3 oznaczono
A. kalenicę.
B. wiązar.
C. krokiew.
D. murłatę.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2018 (arkusz Z.23-X-18.05).
Cyfrą 3 oznaczono murłatę, czyli poziomą belkę drewnianą ułożoną na ścianie zewnętrznej lub wieńcu żelbetowym, do której opierają się i są mocowane krokwie. Na rysunku widać ją przy dolnej krawędzi połaci, tuż nad stropem i ścianą, więc jej położenie jest bardzo charakterystyczne. Murłata przenosi obciążenia z dachu na konstrukcję budynku: ciężar własny więźby, pokrycie, śnieg, parcie i ssanie wiatru. W praktyce mocuje się ją kotwami do wieńca, często przez izolację przeciwwilgociową, żeby drewno nie ciągnęło wilgoci z betonu lub muru. Moim zdaniem to jeden z tych elementów, które warto umieć rozpoznać od razu, bo dużo mówi o sposobie pracy całego dachu. W dobrych praktykach ciesielskich i projektowych, zgodnych m.in. z zasadami Eurokodu 5 dla konstrukcji drewnianych oraz Warunkami Technicznymi, zwraca się uwagę na prawidłowe zakotwienie, przekrój, klasę drewna i zabezpieczenie biologiczne oraz ogniowe. Dla strażaka albo osoby oceniającej budynek po pożarze też ma to znaczenie: uszkodzona murłata może osłabić oparcie krokwi, a wtedy połać dachu może stracić stabilność szybciej niż się wydaje.
Na tym rysunku łatwo pomylić kilka elementów więźby dachowej, bo wszystkie są z drewna i są blisko siebie, ale ich funkcja jest zupełnie inna. Wiązar to zwykle cały układ nośny, na przykład trójkątna rama z krokwi, pasa dolnego i elementów usztywniających. Nie wskazuje się nim jednej krótkiej belki przy ścianie, tylko kompletny zespół przenoszący obciążenia. Jeżeli ktoś patrzy na obrazek całościowo, może uznać, że oznaczenie dotyczy wiązara, ale strzałka kończy się na poziomej belce przy oparciu dachu, a nie na całym układzie. Krokiew to ukośny element biegnący od okapu w stronę kalenicy. Na rysunku krokwie są widoczne jako długie skośne belki tworzące połacie, więc punkt 3 nie pasuje do ich geometrii ani położenia. Kalenica z kolei znajduje się najwyżej, w miejscu styku dwóch połaci dachowych. To górna linia dachu, a nie element przy murze czy stropie. Typowy błąd polega na rozpoznawaniu części dachu tylko po tym, że leżą w tej samej konstrukcji, bez sprawdzenia ich roli statycznej. W praktyce technicznej trzeba patrzeć na kierunek elementu, miejsce podparcia i sposób przekazywania obciążeń. Oznaczona belka jest pozioma, leży na ścianie i stanowi podporę dla krokwi, więc jest to murłata. Takie rozróżnienie ma znaczenie nie tylko na rysunku technicznym, ale też przy ocenie stanu więźby, montażu kotew, zabezpieczeniu drewna oraz podczas działań ratowniczych, gdy dach był nagrzany lub częściowo nadpalony.