Na rysunku przedstawiono zaporę
A. sorpcyjną.
B. komorową.
C. pneumatyczną.
D. sztywno-pomostową.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2015 (arkusz Z.23-X-15.05).
Na schemacie widać typową zaporę pneumatyczną, czyli pływającą zaporę przeciwrozlewową z komorą powietrzną. Kluczowy jest tu zestaw elementów: komora powietrzna daje wyporność, fartuch schodzi pod lustro wody i ogranicza przechodzenie zanieczyszczenia pod zaporą, a balast stabilizuje całość w pionie. W praktyce taki sprzęt stosuje się przy rozlewach oleju napędowego, benzyny, substancji ropopochodnych albo innych cieczy lżejszych od wody, np. na rzece, w porcie, przy przepuście czy na zbiorniku retencyjnym. Moim zdaniem najłatwiej ją rozpoznać właśnie po tej napompowanej części nośnej, bo bez powietrza zapora nie utrzymałaby właściwej geometrii. Dobre praktyki ratownictwa chemiczno-ekologicznego wymagają sprawdzenia szczelności komór, poprawnego połączenia odcinków, właściwego zakotwienia i ustawienia pod kątem do nurtu, a nie prosto jak ściana. Ważne jest też dobranie wysokości fartucha do prędkości przepływu, bo przy zbyt silnym nurcie zanieczyszczenie może być podrywane pod zaporą. Taka zapora nie usuwa skażenia sama z siebie, tylko je ogranicza i umożliwia późniejsze zebranie skimmerem, sorbentami albo pompą.
Rysunek może trochę podpuszczać, bo pojawia się słowo komora, ale nie chodzi tu o zaporę komorową w sensie ogólnej konstrukcji z wieloma przedziałami. Pokazana jest komora powietrzna, czyli element wypornościowy, charakterystyczny dla zapory pneumatycznej. To właśnie powietrze nadaje jej pływalność i pozwala szybko rozłożyć sprzęt na wodzie podczas działań ekologicznych. Mylenie tego z zaporą komorową bierze się zwykle z patrzenia tylko na opis jednego detalu, a nie na cały układ: pływak, fartuch i balast pracują razem jako klasyczna zapora pływająca do zatrzymywania filmu olejowego. Zapora sorpcyjna działa inaczej. Jej zadaniem jest chłonięcie lub adsorbowanie substancji, najczęściej ropopochodnych, dzięki materiałowi sorpcyjnemu. Może wyglądać jak rękaw pływający, ale nie rozpoznaje się jej po dużej komorze powietrznej i zanurzonym fartuchu z balastem, tylko po materiale, który przejmuje zanieczyszczenie. Z kolei zapora sztywno-pomostowa kojarzy się bardziej z konstrukcją o sztywniejszym przekroju, często wykorzystywaną tam, gdzie potrzebna jest większa odporność mechaniczna albo możliwość stałego montażu. Tu mamy sprzęt lekki, elastyczny, przewidziany do szybkiego rozwinięcia z łodzi, brzegu lub przyczepy. W działaniach ratownictwa chemicznego i ekologicznego taki błąd klasyfikacji ma znaczenie praktyczne: inaczej transportuje się zaporę pneumatyczną, inaczej ją napełnia, kontroluje ciśnienie i kotwi, a inaczej dobiera się zapory sorpcyjne jako materiał do końcowego doczyszczania. Najbezpieczniej patrzeć na funkcję elementów, nie tylko na nazwę widoczną przy strzałce.