Nagłe wzrosty napięcia ponad wartość znamionową nazywa się
Nagły wzrost napięcia ponad wartość znamionową to przepięcie. Chodzi o sytuację, w której w instalacji pojawia się napięcie wyższe niż to, dla którego zaprojektowano przewody, izolację i odbiorniki, np. urządzenia pracujące normalnie przy 230 V dostają krótkotrwale znacznie większą wartość. Takie zjawisko może powstać po wyładowaniu atmosferycznym, przy przełączeniach w sieci elektroenergetycznej, awarii przewodu neutralnego albo podczas załączania i wyłączania dużych odbiorników indukcyjnych. W praktyce przepięcia są groźne, bo mogą uszkodzić elektronikę, centrale alarmowe, systemy sygnalizacji pożarowej, sterowniki wentylacji oddymiającej czy zasilacze awaryjne. Moim zdaniem to jedno z tych pojęć, które warto kojarzyć nie tylko z teorią, ale też z realną eksploatacją budynku. Dobre praktyki branżowe, zgodne m.in. z zasadami ochrony przeciwprzepięciowej stosowanymi w instalacjach elektrycznych oraz normami z grup PN-HD 60364 i PN-EN 61643, przewidują stosowanie ograniczników przepięć SPD, poprawne uziemienie i połączenia wyrównawcze. Dzięki temu zmniejsza się ryzyko pożaru, porażenia oraz awarii urządzeń ważnych dla bezpieczeństwa obiektu.
W tym pytaniu łatwo pomylić kilka pojęć z elektrotechniki, bo wszystkie brzmią jak coś niebezpiecznego w instalacji. Opór, czyli rezystancja, nie oznacza wzrostu napięcia. To właściwość elementu lub obwodu, która ogranicza przepływ prądu. Można ją opisać zależnością $R=\frac{U}{I}$, ale sama rezystancja nie jest zdarzeniem awaryjnym typu nagły skok napięcia. Zwarcie to z kolei sytuacja, gdy prąd płynie drogą o bardzo małej impedancji, najczęściej między przewodami, które nie powinny się zetknąć. Wtedy gwałtownie rośnie prąd zwarciowy, zadziałają bezpieczniki, wyłączniki nadprądowe albo inne zabezpieczenia. To coś innego niż przepięcie, gdzie problemem jest wartość napięcia większa od dopuszczalnej. Przeciążenie też bywa mylone z przepięciem, bo prowadzi do przegrzewania przewodów i może stworzyć zagrożenie pożarowe. Jednak przeciążenie dotyczy zbyt dużego prądu pobieranego przez odbiorniki przez dłuższy czas, na przykład gdy do jednego obwodu podłączy się za dużo urządzeń. Typowy błąd myślowy polega na tym, że każdą nieprawidłowość w instalacji wrzuca się do jednego worka jako awarię elektryczną. W praktyce trzeba rozróżniać napięcie, prąd, rezystancję i skutki cieplne. Nagłe przekroczenie napięcia znamionowego to właśnie przepięcie, a ochrona przed nim wymaga ograniczników przepięć, dobrego uziemienia i sensownie wykonanych połączeń wyrównawczych, szczególnie w obiektach z instalacjami bezpieczeństwa.