O zaliczeniu pomieszczenia do zagrożonych wybuchem decyduje
A. rodzaj zastosowanych zabezpieczeń przeciwwybuchowych.
B. stężenie substancji palnej w powietrzu.
C. przyrost ciśnienia wskutek ewentualnego wybuchu przekraczający 5000 Pa.
D. możliwość wystąpienia w pomieszczeniu więcej niż 10 dm3 mieszaniny palnej.
Pytanie z egzaminu CKE z 2016 roku (arkusz Z.23-X-16.04).
O zaliczeniu pomieszczenia do zagrożonych wybuchem decyduje przewidywany skutek ewentualnego wybuchu, czyli przyrost ciśnienia większy niż 5000 Pa. To jest ważne, bo sama obecność gazu, par cieczy palnej albo pyłu jeszcze nie mówi nam, czy całe pomieszczenie formalnie traktujemy jako zagrożone wybuchem. Trzeba ocenić, czy w razie zapłonu mieszaniny palnej powstanie nadciśnienie zdolne realnie uszkodzić przegrody, elementy budowlane, urządzenia albo stworzyć zagrożenie dla ludzi. 5000 Pa to 5 kPa, niby niedużo w porównaniu z ciśnieniem atmosferycznym, ale w pomieszczeniu zamkniętym taki impuls ciśnienia potrafi narobić sporo szkód. W praktyce bierze się pod uwagę ilość substancji palnej, wentylację, kubaturę pomieszczenia, możliwe źródła emisji i źródła zapłonu. Moim zdaniem to dobre kryterium, bo zmusza projektanta lub inspektora do patrzenia na efekt fizyczny, a nie tylko na nazwę substancji. W branży stosuje się też zasady wynikające z oceny zagrożenia wybuchem, dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem oraz dobrych praktyk ATEX, zwłaszcza przy lakierniach, akumulatorowniach, silosach pyłowych czy pomieszczeniach z instalacjami gazowymi.
Przy tym pytaniu łatwo pomylić kilka podobnych pojęć: mieszaninę palną, strefę zagrożenia wybuchem, zabezpieczenia przeciwwybuchowe i formalne zaliczenie całego pomieszczenia do zagrożonych wybuchem. Samo stężenie substancji palnej w powietrzu jest oczywiście bardzo ważne technicznie, bo mieszanina wybuchowa powstaje tylko między dolną i górną granicą wybuchowości. Jednak samo stężenie nie przesądza jeszcze o klasyfikacji pomieszczenia. Można mieć lokalne miejsce emisji, dobrą wentylację i małą ilość mieszaniny, a skutki ewentualnego zapłonu będą ograniczone. Dlatego patrzy się na przewidywany przyrost ciśnienia, a nie wyłącznie na procent gazu czy pyłu w powietrzu. Rodzaj zastosowanych zabezpieczeń przeciwwybuchowych też nie jest kryterium zaliczenia pomieszczenia. Zabezpieczenia, na przykład wentylacja awaryjna, detekcja gazu, urządzenia w wykonaniu Ex, odciążenie wybuchu albo tłumienie wybuchu, dobiera się po rozpoznaniu zagrożenia, a nie odwrotnie. To częsty błąd myślowy: skoro są zabezpieczenia, to ktoś uznaje, że one definiują kategorię pomieszczenia. W rzeczywistości one mają obniżać ryzyko do poziomu akceptowalnego. Tak samo objętość 10 dm³ mieszaniny palnej może kojarzyć się z analizą występowania atmosfery wybuchowej i wyznaczaniem stref, ale nie jest decydującym warunkiem dla uznania pomieszczenia za zagrożone wybuchem. Kluczowe jest, czy ewentualny wybuch spowoduje przyrost ciśnienia przekraczający 5000 Pa. Z mojego doświadczenia najlepiej zapamiętać to tak: najpierw oceniamy możliwy efekt wybuchu w danym pomieszczeniu, dopiero później dobieramy zabezpieczenia i organizację pracy.