W czasie pożaru intensywnie podgrzewany jest zbiornik z gazem płynnym propan-butan. Jakie zjawisko może być konsekwencją zachodzącego procesu?
W tej sytuacji chodzi o wybuch typu BLEVE, czyli gwałtowne rozerwanie zbiornika z cieczą znajdującą się pod ciśnieniem, gdy ciecz jest podgrzana powyżej swojej normalnej temperatury wrzenia. Propan-butan w butli albo zbiorniku magazynowym jest gazem skroplonym pod ciśnieniem. Podczas pożaru płaszcz zbiornika jest intensywnie ogrzewany, ciśnienie wewnątrz rośnie, a jednocześnie stal może tracić wytrzymałość. Jeżeli zawór bezpieczeństwa nie odprowadzi energii wystarczająco szybko albo część zbiornika nad lustrem cieczy zostanie przegrzana, może dojść do rozerwania. Wtedy ciecz momentalnie odparowuje, tworzy się fala ciśnienia, odłamki zbiornika i często kula ognia. Z mojego doświadczenia to jeden z tych tematów, gdzie sama teoria od razu przekłada się na taktykę: chłodzenie zbiornika dużymi prądami wody, praca z osłony, wyznaczenie dużej strefy niebezpiecznej i ograniczenie liczby ratowników w zagrożonym rejonie. Dobre praktyki branżowe mówią jasno: zbiorników LPG objętych pożarem nie lekceważy się, bo BLEVE może nastąpić nagle, nawet gdy płomień wygląda na opanowany.
Najczęstszy błąd przy tym pytaniu polega na wrzuceniu wszystkich zjawisk wybuchowych i pożarowych do jednego worka. Wybuch typu VCE, czyli eksplozja chmury par, dotyczy sytuacji, gdy palna mieszanina gazu lub par z powietrzem utworzy chmurę w przestrzeni, a potem zostanie zapalona. To może się zdarzyć przy wycieku propanu-butanu, jasne, ale w treści pytania kluczowe jest co innego: intensywne ogrzewanie zamkniętego zbiornika z gazem skroplonym pod ciśnieniem. Tu mechanizm prowadzi do BLEVE, a nie klasycznego VCE. Wyrzut płonącej cieczy bardziej kojarzy się z gwałtownym wyrzuceniem zawartości zbiornika cieczowego, na przykład przy specyficznych pożarach cieczy palnych, ale propan-butan w zbiorniku nie zachowuje się jak zwykła otwarta wanna z paliwem. Jest cieczą tylko dlatego, że znajduje się pod ciśnieniem. Po rozszczelnieniu bardzo szybko odparowuje. Wykipienie wrzącej cieczy, często omawiane jako boilover, dotyczy głównie dużych zbiorników z produktami ropopochodnymi, gdzie przegrzana warstwa i obecność wody mogą spowodować gwałtowne wyrzucenie palącej się cieczy. To inny scenariusz, inna dynamika i inne objawy. Moim zdaniem warto zapamiętać prostą regułę praktyczną: zamknięty zbiornik LPG + silne nagrzewanie przez pożar = myślimy o BLEVE, chłodzeniu wodą, ewakuacji i strefie zagrożenia odłamkami oraz kulą ognia.