Zapory sorpcyjne podczas działań usuwania plamy oleju na rzece powinny znajdować się
A. za zaporami sztywnymi pomostowymi i elastycznymi.
B. przed zaporami sztywnymi pomostowymi.
C. przed zaporami elastycznymi.
D. między zaporami sztywnymi pomostowymi i elastycznymi.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2015 (arkusz Z.23-X-15.05).
Zapory sorpcyjne powinny być ustawiane za zaporami sztywnymi pomostowymi i elastycznymi, czyli po stronie odpływu wody, jako element doczyszczający. W praktyce wygląda to tak, że główna zapora mechaniczna najpierw zatrzymuje i koncentruje plamę oleju na powierzchni rzeki, a dopiero za nią ustawia się sorbenty, które wyłapują cienki film olejowy, drobne smugi i resztki substancji ropopochodnej przedostające się przez układ. To jest zgodne z dobrą praktyką działań ekologicznych: najpierw ograniczyć rozprzestrzenianie, potem zebrać większą ilość zanieczyszczenia, a na końcu doczyścić powierzchnię. Moim zdaniem to bardzo logiczny układ, bo zapora sorpcyjna nie jest zaporą główną do przejmowania dużego naporu plamy i nurtu. Ona szybko się nasyca, może stracić pływalność i skuteczność, jeżeli dostanie od razu pełne obciążenie olejem. Dlatego stosuje się ją raczej jako zabezpieczenie wtórne, coś w rodzaju filtra końcowego. Przy działaniach na rzece ważne jest też ustawienie zapór pod odpowiednim kątem do nurtu, kontrola zakotwienia, szczelności przy brzegach oraz bieżąca wymiana zużytego sorbentu. W ratownictwie chemiczno-ekologicznym taka kolejność zmniejsza ryzyko przeniesienia zanieczyszczenia dalej z prądem wody i daje ratownikom więcej czasu na bezpieczne zebranie oleju.
W tym pytaniu łatwo pomylić funkcję zapór, bo wszystkie kojarzą się po prostu z zatrzymywaniem plamy oleju. W działaniach na rzece trzeba jednak rozróżnić zapory mechaniczne, czyli sztywne pomostowe i elastyczne, od zapór sorpcyjnych. Te pierwsze służą przede wszystkim do przechwycenia, ograniczenia i ukierunkowania plamy. Mają stworzyć barierę roboczą, przy której można zebrać większą ilość substancji ropopochodnej, na przykład przy użyciu zbieraczy, pomp lub ręcznie dobranych sorbentów. Zapora sorpcyjna ma inną rolę: pochłania pozostałości, cienką warstwę oleju i drobne przecieki. Dlatego powinna być za głównym układem zapór, a nie przed nim. Ustawienie jej przed zaporami elastycznymi albo sztywnymi powodowałoby, że sorbent jako pierwszy przyjąłby największe obciążenie. Szybko by się nasycił, mógłby zostać podtopiony, rozerwany albo przeniesiony przez nurt. To trochę tak, jakby cienki filtr dać przed dużym osadnikiem, niby działa, ale krótko i mało sensownie. Umieszczenie zapory sorpcyjnej między zaporą sztywną i elastyczną też nie jest najlepszym rozwiązaniem, bo może zakłócić koncentrację plamy i utrudnić pracę podstawowej bariery. Typowy błąd myślowy polega na uznaniu, że skoro sorbent pochłania olej, to powinien być jak najbliżej początku skażenia. W rzeczywistości w ratownictwie ekologicznym liczy się kolejność: najpierw zatrzymanie i opanowanie rozlewu, potem zbieranie głównej masy zanieczyszczenia, a na końcu doczyszczanie tego, co mogło przejść dalej. Takie podejście jest bezpieczniejsze, bardziej wydajne i zgodne z zasadami prowadzenia działań na ciekach wodnych.