Zgodnie z klasyfikacją stref zagrożenia wybuchem, miejsce, w którym atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu w powietrzu może czasami wystąpić w trakcie normalnych warunków pracy to
A. STREFA 22
B. STREFA 1
C. STREFA 2
D. STREFA 21
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2015 (arkusz Z.23-X-15.08).
STREFA 21 to właściwe określenie dla miejsca, w którym atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu w powietrzu może pojawić się czasami podczas normalnej pracy instalacji. Kluczowe są tu dwa słowa: pył oraz czasami. W klasyfikacji stref zagrożenia wybuchem dla pyłów stosuje się strefy 20, 21 i 22, a nie 0, 1 i 2, które dotyczą gazów, par i mgieł cieczy palnych. Strefa 21 występuje np. przy przesypach mąki, cukru, pyłu drzewnego, aluminium, w pobliżu workownic, filtrów, silosów albo przenośników, gdzie podczas normalnej eksploatacji może powstać palny obłok pyłu. Zgodnie z podejściem ATEX oraz normą PN-EN 60079-10-2, takie miejsca trzeba oceniać pod kątem źródeł zapłonu, wentylacji, szczelności urządzeń i doboru wyposażenia w odpowiedniej kategorii przeciwwybuchowej. Moim zdaniem to jedno z ważniejszych rozróżnień, bo pomylenie stref pyłowych z gazowymi może skutkować dobraniem złych urządzeń, np. opraw, silników czy czujników, a to już realnie wpływa na bezpieczeństwo ludzi i obiektu.
W tym pytaniu łatwo wpaść w pułapkę, bo oznaczenia stref są podobne, ale odnoszą się do różnych rodzajów atmosfer wybuchowych. Strefy 1 i 2 dotyczą gazów, par oraz mgieł cieczy palnych. Jeżeli w treści pojawia się obłok palnego pyłu w powietrzu, trzeba od razu przełączyć myślenie na klasyfikację pyłową, czyli strefy 20, 21 i 22. To jest podstawowa zasada stosowana w ocenie zagrożeń według wymagań ATEX i norm z serii PN-EN 60079. Strefa 1 oznaczałaby sytuację, gdzie atmosfera wybuchowa gazowa pojawia się czasami w normalnych warunkach pracy, więc opis częstotliwości niby pasuje, ale medium jest inne. To typowy błąd: ktoś zapamięta słowo „czasami”, ale nie zwróci uwagi, czy chodzi o gaz, czy pył. Strefa 2 także nie pasuje, bo dotyczy gazów i dodatkowo zakłada, że atmosfera wybuchowa normalnie nie występuje, a jeśli już, to krótko. Strefa 22 jest już strefą pyłową, więc jest bliżej tematu, ale nadal nie oddaje treści pytania. Ona dotyczy miejsc, gdzie obłok palnego pyłu raczej nie występuje podczas normalnej pracy, a jeśli powstanie, to tylko sporadycznie i krótkotrwale, np. przy awarii uszczelnienia albo nietypowym pyleniu. Tutaj mowa jest o występowaniu czasami w normalnych warunkach pracy, dlatego właściwa jest strefa 21. W praktyce ma to znaczenie przy doborze urządzeń elektrycznych, organizacji sprzątania pyłu osiadłego, kontroli źródeł zapłonu i ocenie ryzyka wybuchu. Z mojego doświadczenia najczęściej myli się właśnie „1” z „21”, bo oba opisy brzmią podobnie, ale jedna strefa jest gazowa, a druga pyłowa.