Zjawisko BLEVE (The boiling liquid expanding vapour explosion) to rodzaj
A. wykipienia cieczy palnej ze zbiornika.
B. wybuchu fizycznego.
C. wyrzutu cieczy palnej ze zbiornika.
D. wybuchu fizyczno-chemicznego.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2015 (arkusz Z.23-X-15.08).
BLEVE warto kojarzyć ze zbiornikami ciśnieniowymi zawierającymi ciecz o temperaturze wyższej niż jej temperatura wrzenia przy ciśnieniu atmosferycznym, np. LPG, propan, butan, amoniak czy niektóre rozpuszczalniki. Odpowiedź: wybuch fizyczno-chemiczny jest tu właściwa, bo samo rozerwanie zbiornika i gwałtowne rozprężenie par to część fizyczna zjawiska, ale przy cieczy palnej bardzo często dochodzi też do zapłonu chmury par i powstania kuli ognia. Wtedy skutki są nie tylko mechaniczne, czyli fala nadciśnienia i odłamki, ale też cieplne: promieniowanie, pożar rozlewiska, wtórne zapłony. Moim zdaniem to jedna z ważniejszych rzeczy do zapamiętania przy działaniach z gazami skroplonymi, bo nie wolno patrzeć tylko na płomień pod zbiornikiem. Dobre praktyki ratownicze mówią o chłodzeniu płaszcza zbiornika wodą, pracy z osłoniętych stanowisk, wyznaczeniu dużej strefy zagrożenia i ograniczeniu liczby ratowników w strefie. Szczególnie niebezpieczne jest osłabienie metalu w części niezwilżonej cieczą, bo tam ściana zbiornika nagrzewa się najszybciej. W praktyce przy cysternach i zbiornikach LPG trzeba stale oceniać temperaturę płaszcza, działanie zaworów bezpieczeństwa, kierunek ewentualnego wyrzutu płomieni i możliwość ewakuacji ludzi z otoczenia.
Przy BLEVE łatwo wpaść w pułapkę i uznać, że chodzi wyłącznie o wybuch fizyczny, bo rzeczywiście zaczyna się od rozerwania zbiornika i gwałtownego przejścia cieczy przegrzanej w parę. To jednak nie opisuje pełnego zagrożenia przy substancjach palnych. Jeżeli zawartością jest np. LPG, propan albo butan, uwolniona mieszanina par z powietrzem może się zapalić, tworząc bardzo silne oddziaływanie cieplne, kulę ognia i pożary wtórne. Dlatego w szkoleniach pożarniczych zjawisko to traktuje się jako wybuch fizyczno-chemiczny, a nie tylko mechaniczne pęknięcie naczynia. Z mojego doświadczenia najczęstszy błąd polega na tym, że ktoś skupia się na samym zbiorniku, a pomija to, co dzieje się z uwolnionym medium po rozszczelnieniu. Określenie wyrzut cieczy palnej ze zbiornika też jest za wąskie. W BLEVE nie chodzi jedynie o wypchnięcie cieczy przez otwór, tylko o nagłe zniszczenie zbiornika, rozprężenie, odparowanie dużej masy cieczy oraz możliwy zapłon par. Podobnie wykipienie cieczy palnej kojarzy się raczej z przepełnieniem, nagłym wrzeniem lub zjawiskami obserwowanymi przy pożarach cieczy w zbiornikach otwartych, a nie z typowym scenariuszem zbiornika ciśnieniowego. W działaniach ratowniczych taka pomyłka może być groźna, bo prowadzi do zaniżenia strefy niebezpiecznej, złego ustawienia zastępów i niedocenienia promieniowania cieplnego oraz odłamków. Dobra praktyka to traktować podejrzany zbiornik z cieczą skroploną pod ciśnieniem jako potencjalne źródło katastrofalnego rozerwania, szczególnie gdy jest ogrzewany przez pożar.