Polecenie SQL UPDATE Uczen SET id_klasy = id_klasy + 1; modyfikuje wszystkie rekordy w tabeli Uczen, bo nie ma w nim klauzuli WHERE. To jest kluczowa rzecz: brak WHERE oznacza, że polecenie dotyczy całej tabeli, a nie pojedynczego wiersza. Wyrażenie id_klasy = id_klasy + 1 oznacza aktualizację kolumny na podstawie jej dotychczasowej wartości – po prostu dodajemy 1 do obecnej wartości w każdej krotce. Nie ustawiamy stałej wartości, tylko wykonujemy operację arytmetyczną na kolumnie. W praktyce taki zapis stosuje się np. gdy chcemy przesunąć identyfikatory klas, zmienić numerację poziomów, podnieść wszystkim uczniom numer semestru albo zaktualizować jakiś licznik. W SQL to bardzo typowy wzorzec: UPDATE tabela SET kolumna = kolumna + wartość WHERE warunek; i w dobrych praktykach zawsze pilnuje się, żeby świadomie używać lub pomijać WHERE. Administratorzy baz danych zwykle wręcz powtarzają zasadę: przed uruchomieniem UPDATE bez WHERE zastanów się dwa razy, czy na pewno chcesz zmienić wszystkie wiersze. Moim zdaniem warto zapamiętać dwie rzeczy: po pierwsze, UPDATE bez WHERE = aktualizacja wszystkich rekordów; po drugie, po lewej stronie znaku równości zawsze jest nazwa kolumny, którą zmieniamy, a po prawej – wyrażenie, z którego zostanie policzona nowa wartość. To wyrażenie może używać starej wartości tej samej kolumny, tak jak tutaj. W wielu systemach bazodanowych (np. MySQL, PostgreSQL, SQL Server) ta konstrukcja działa identycznie, więc to taki uniwersalny, standardowy zapis, zgodny z ogólnymi zasadami języka SQL.
Analizując to polecenie SQL, warto na spokojnie rozłożyć je na części, bo większość nieporozumień bierze się z mylenia stałej wartości z wyrażeniem oraz z niezauważenia braku klauzuli WHERE. W zapisie UPDATE Uczen SET id_klasy = id_klasy + 1; po lewej stronie znaku równości mamy kolumnę, którą aktualizujemy, a po prawej – wyrażenie, które określa nową wartość. To wyrażenie nie jest stałą liczbą 1, tylko operacją: bieżąca wartość id_klasy plus 1. Dlatego nie można tego interpretować jako „ustaw wartość na 1”. Gdyby celem było ustawienie identycznej wartości dla wszystkich uczniów, składnia wyglądałaby np. tak: UPDATE Uczen SET id_klasy = 1; i wtedy rzeczywiście każdemu rekordowi przypisano by dokładnie 1, bez użycia dotychczasowej wartości. Druga częsta pomyłka dotyczy zakresu działania UPDATE. W SQL to klauzula WHERE zawęża liczbę modyfikowanych rekordów. Jeśli WHERE nie ma, silnik bazy danych zgodnie ze standardem SQL przyjmuje, że operacja dotyczy wszystkich wierszy tabeli. Nie istnieje domyślne założenie „tylko jeden rekord”, chyba że jawnie wskażemy warunek, który zwróci pojedynczy wiersz, np. WHERE id_ucznia = 5. Dlatego interpretacja, że polecenie zmienia tylko jeden rekord, jest po prostu sprzeczna z tym, jak działa mechanizm UPDATE. Z mojego doświadczenia typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś patrzy na przykład z dokumentacji, gdzie często pojawia się WHERE, i podświadomie zakłada, że on tam „zawsze jest”. A tu go po prostu nie ma, więc działanie jest globalne. Drugi błąd to utożsamianie zapisu „+ 1” z „ustaw na 1”, co jest bardzo niebezpieczne w prawdziwych systemach, bo łatwo wtedy masowo popsuć dane. Dobre praktyki w pracy z SQL mówią jasno: zawsze dokładnie analizuj część SET oraz obecność lub brak WHERE, a przed wykonaniem złożonego UPDATE warto najpierw uruchomić SELECT z tym samym warunkiem, żeby zobaczyć, które rekordy zostaną zmienione. Taka systematyka pozwala uniknąć właśnie takich nieporozumień, jakie widać w błędnych odpowiedziach.