Gdy mówimy o granicznym stopniu rozdrobnienia (często oznaczanym jako r), mamy na myśli stosunek maksymalnej wielkości ziarna nadawy do maksymalnej wielkości ziarna produktu po kruszeniu. W tym pytaniu podano, że materiał wejściowy do kruszarki szczękowej miał uziarnienie 0–400 mm, a po kruszeniu uzyskano frakcję 0–80 mm. Wzór jest prosty: r = d_n / d_w, gdzie d_n to maksymalny wymiar ziaren nadawy, a d_w – produktu. Podstawiając: 400 mm / 80 mm = 5,0. I to jest właśnie poszukiwany graniczny stopień rozdrobnienia dla tej operacji. W branży przeróbki mechanicznej kopalin taki wynik jest w pełni zgodny ze standardami – dla kruszarek szczękowych stopień rozdrobnienia rzędu 4–6 jest wręcz typowy. W praktyce oznacza to, że możesz oczekiwać pięciokrotnego zmniejszenia największych ziaren. To bardzo istotne dla planowania kolejnych etapów procesu, bo niedoszacowanie lub przeszacowanie stopnia rozdrobnienia prowadzi do problemów: zbyt duże ziarna mogą zablokować urządzenia (np. przesiewacze), natomiast zbyt drobny materiał zwiększa koszty dalszych operacji (np. mielenia). Moim zdaniem warto dobrze zrozumieć ten parametr, bo stopień rozdrobnienia to też podstawa przy doborze maszyn i ocenie ich pracy. W codziennej praktyce technika mineralnego nie da się uniknąć takich obliczeń – czasem trzeba je wykonać w pamięci, by na bieżąco korygować proces. Pamiętaj – poprawne liczenie stopnia rozdrobnienia to nie tylko teoria, ale coś, co przekłada się na realną wydajność i efektywność całego zakładu.
Wiele osób przy rozwiązywaniu tego typu zadań myli się albo przez nieuwagę, albo przez nieznajomość prostego wzoru. Często spotykam się z przekonaniem, że stopień rozdrobnienia można odczytać „na oko” albo pomylić go z udziałem procentowym drobnych ziaren w materiale – to niestety nieprawda. Najpierw trzeba wiedzieć, że graniczny stopień rozdrobnienia zawsze liczymy jako iloraz maksymalnego ziarna nadawy przez maksymalne ziarno produktu. W tym przypadku 400 mm dzielimy przez 80 mm. Odpowiedzi typu 0,2 czy 3,2 wynikają najczęściej z zamiany kolejności działania (np. ktoś dzieli 80 przez 400 zamiast odwrotnie) albo próbuje wyciągnąć średnią wartość, co nie ma zastosowania w tym zadaniu. Wynik 0,2 to skutek dzielenia odwrotnego (80/400), ale w praktyce taki wynik nie ma sensu technologicznego, bo nie oddaje tego, jak bardzo rozdrobniono materiał. Z kolei 3,2 mógł się pojawić, jeśli ktoś się pomylił przy liczeniu albo zaokrąglał niepotrzebnie, ale i tak nie odpowiada rzeczywistości technicznej – dla kruszarek szczękowych typowy stopień wynosi 4–6. Odpowiedź 20,0 to z kolei wynik dzielenia odwrotnego dla produktu i nadawy, ale nie tych frakcji, które występują w zadaniu lub nieprawidłowego zrozumienia pojęcia. Z mojego doświadczenia wynika, że większość pomyłek wynika z braku nawyku korzystania z bardzo prostego wzoru. Technologia przeróbki mechanicznej kopalin jest dość precyzyjna – kruszarki szczękowe mają swoje ograniczenia i dobierając je do instalacji trzeba koniecznie umieć wyliczyć stopień rozdrobnienia. To nie jest tylko teoria, bo w praktyce takie błędy skutkują niedopasowaniem maszyn i przestojami w zakładzie. Lepiej więc zawsze wracać do podstawowych obliczeń i nie iść na skróty.