Na ilustracji widać klasyczny przykład rozdrabniania zgniataniem. Ten sposób jest jednym z podstawowych w przeróbce mechanicznej kopalin i stosuje się go powszechnie, zwłaszcza w kruszarkach szczękowych czy walcowych. Zgniatanie polega na ściskaniu surowca pomiędzy dwiema powierzchniami, zwykle ruchomą i nieruchomą. Kluczowe jest tu to, że materiał ulega rozdrobnieniu, gdy naprężenia ściskające przekroczą jego wytrzymałość. W rzeczywistości, w wielu zakładach przeróbczych można spotkać urządzenia, które pracują właśnie na tej zasadzie – są stosunkowo proste w budowie, a zarazem skuteczne i wydajne. Zgniatanie daje przewidywalny efekt uziarnienia, co w praktyce ułatwia późniejsze przesiewanie lub dalszą obróbkę. Moim zdaniem, warto znać tę metodę, bo to podstawa podczas projektowania ciągów technologicznych oraz przy doborze sprzętu. W wielu branżach np. w górnictwie czy recyklingu, zgniatanie jest preferowane ze względu na niski koszt eksploatacji i łatwość obsługi. Często też jest wybierane tam, gdzie zależy nam na ograniczeniu powstawania drobnych frakcji, bo zgniatanie sprzyja powstawaniu większych ziaren. Z mojego doświadczenia wynika, że operatorzy cenią tę metodę za przewidywalność procesu oraz łatwość regulacji końcowego rozdrobnienia, co świetnie wpisuje się w dobre praktyki branżowe.
Schemat przedstawiony na rysunku może wprowadzać w błąd, zwłaszcza że wiele osób intuicyjnie kojarzy rozdrabnianie z uderzaniem lub ścinaniem. W praktyce jednak uderzanie polega na przekazywaniu energii kinetycznej poprzez szybki kontakt z narzędziem – np. w młynach kulowych czy młotkowych, gdzie materiał rozdrabniany jest przez dynamiczne uderzenia, a nie przez statyczne ściskanie. Ten mechanizm daje bardzo drobne frakcje i jest wykorzystywany tam, gdzie zależy na silnym rozdrobnieniu, ale nie w układzie pokazanym na rysunku. Ścinanie z kolei jest zupełnie innym procesem – tam dochodzi do przesuwania się dwóch powierzchni względem siebie, co powoduje przecinanie lub 'odcinanie' fragmentów materiału. Stosuje się to np. w nożach przemysłowych, ale wtedy linie działania sił są równoległe do powierzchni i nie przypomina to schematu na ilustracji. Łupanie natomiast, to mechanizm charakterystyczny dla materiałów kruchych, jak skały czy drewno, gdzie wprowadza się szczelinę i rozrywa materiał, głównie przy pomocy klinów. Często można spotkać się z błędnym rozumieniem tych metod, bo na pierwszy rzut oka wydają się podobne, szczególnie zgniatanie i ścinanie. Jednak w branży przeróbki kopalin bardzo ważne jest rozróżnianie tych mechanizmów, bo dobór odpowiedniej technologii wpływa bezpośrednio na efektywność i koszty całego procesu. Typowym błędem jest tutaj utożsamianie każdej formy rozdrabniania z uderzaniem, bo przecież siła działa na materiał. Jednak tylko przy zgniataniu zachodzi statyczne ściskanie przez dwie powierzchnie, tak jak pokazano na rysunku. Zasady doboru metody rozdrabniania są szczegółowo opisane w normach branżowych i warto się z nimi zapoznać, by unikać tych nieporozumień.