W separacji grawitacyjnej ziarn w cieczy ciężkiej absolutnie kluczowa jest ich gęstość. Na tym właśnie polega cała zasada działania metody – wykorzystuje się różnicę gęstości między ziarnami a cieczą ciężką, najczęściej jest to roztwór soli lub zawiesina o ściśle określonej gęstości. Jeżeli ziarno ma większą gęstość niż ciecz, opada na dno; jeśli mniejszą – unosi się na powierzchni lub zawiesza w określonej warstwie cieczy. Cały proces służy do rozdzielania surowców mineralnych, np. oddzielania węgla od skały płonnej czy minerałów o różnych wartościach użytkowych. Na instalacjach przemysłowych używa się specjalnych urządzeń, jak stoły koncentracyjne lub osadzarki. Branżowe standardy wręcz precyzują, że skuteczność procesu zależy od tej różnicy gęstości. Gęstość jest po prostu najważniejszym parametrem – inne właściwości, jak kształt czy wielkość, też mają pewne znaczenie, ale bez odpowiedniej różnicy gęstości właściwa separacja nie zajdzie. Moim zdaniem, dobrze jest pamiętać, że wybór cieczy ciężkiej to też nie przypadek – musi mieć gęstość między wartościami gęstości rozdzielanych składników. Stosowanie tej metody w praktyce daje naprawdę precyzyjne rezultaty, zwłaszcza w przygotowaniu surowców do dalszej przeróbki, i znajduje szerokie zastosowanie w kopalniach i zakładach przeróbczych.
Często spotyka się przekonanie, że energia powierzchniowa, podatność magnetyczna czy stała dielektryczna mają wpływ na separację ziarn w cieczy ciężkiej, jednak to nieporozumienie wynika zwykle z mylenia różnych metod rozdzielania surowców. W rzeczywistości energia powierzchniowa ma znaczenie przede wszystkim w procesach flotacji, gdzie wykorzystuje się różnice w zwilżalności i powinowactwie chemicznym ziarn. Podatność magnetyczna odgrywa kluczową rolę wyłącznie w separacji magnetycznej, a tam stosuje się pole magnetyczne, żeby rozdzielić ziarna o różnych właściwościach magnetycznych. Z kolei stała dielektryczna to parametr istotny w separacji elektrostatycznej, gdzie chodzi o reakcję na pole elektryczne. W przypadku separacji grawitacyjnej w cieczy ciężkiej – no cóż, tu liczy się wyłącznie różnica gęstości pomiędzy ziarnem a cieczą. Przez lata w wielu podręcznikach i branżowych materiałach podkreśla się, że tylko wtedy, gdy gęstości są odpowiednio dobrane, rozdział będzie skuteczny. Niektórzy uczniowie wręcz automatycznie kojarzą separację mechaniczną z dowolną właściwością ziarn, lecz to znacznie zawęża pole widzenia. W praktyce przemysłowej ignorowanie znaczenia gęstości może prowadzić do nieefektywności procesu, strat materiałowych i nieprawidłowego sortowania surowców. Dobre zrozumienie tej zależności pozwala trafnie dobierać nie tylko parametry procesu, ale też właściwe urządzenia do konkretnej frakcji materiału. Warto więc gruntownie przemyśleć, dlaczego akurat gęstość jest tym decydującym czynnikiem i nie mieszać tego z innymi metodami rozdziału.