Wzbogacanie grawitacyjne to jedna z najstarszych i najbardziej uniwersalnych metod rozdzielania mieszanin ziaren w przeróbce mechanicznej kopalin. Cała sztuka polega właśnie na wykorzystaniu różnicy gęstości poszczególnych ziaren, czyli tego, że każde ziarno – mówiąc kolokwialnie – „waży” nieco inaczej w stosunku do swojej objętości. W praktyce oznacza to, że w strumieniu wody, powietrza albo na stole koncentracyjnym ziarna cięższe (o większej gęstości) opadają szybciej, a lżejsze zostają przeniesione dalej. Niezależnie czy mamy do czynienia z węglem, rudami żelaza czy piaskiem kwarcowym, ta zasada działa dokładnie tak samo. W krajowych kopalniach węgla często korzysta się z osadzarek lub stołów wstrząsowych, które właśnie dzięki różnicom gęstości pozwalają oddzielić koncentrat od skały płonnej. To rozwiązanie jest nie tylko efektywne, ale i stosunkowo tanie, bo nie wymaga stosowania skomplikowanych odczynników chemicznych. Moim zdaniem, zrozumienie tej zasady jest kluczowe w pracy technika przeróbki, bo pozwala trafnie dobrać urządzenia i przewidzieć efektywność procesu. Warto też dodać, że w niektórych przypadkach takie rozwiązanie jest wręcz jedyną metodą na rozdział materiałów o bardzo podobnych wymiarach, ale różnych gęstościach. Wzbogacanie grawitacyjne ma też duże znaczenie w dążeniu do minimalizacji strat surowca i poprawy jakości koncentratów.
Często można spotkać się z błędnym przekonaniem, że rozdział mieszaniny ziaren w procesie wzbogacania grawitacyjnego opiera się na takich czynnościach jak przebieranie, przesiewanie czy ich samoczynny rozdział. To nieporozumienie wynika zapewne z mylenia różnych etapów przeróbki mechanicznej, gdzie rzeczywiście przesiewanie czy przebieranie mają swoje zastosowanie, ale pełnią zupełnie inną rolę. Przebieranie to proces czysto manualny, który rzadko stosuje się do masowych operacji technologicznych, raczej do selekcji dużych brył czy niepożądanych wtrąceń. Przesiewanie natomiast polega na rozdziale ziaren według wielkości, a nie gęstości – tu chodzi o to, które cząstki przejdą przez oczka sita, a nie o to, które szybciej opadną w wodzie. Samoczynny rozdział bez ukierunkowanej siły to z kolei raczej zjawisko spontaniczne, a nie proces technologiczny, więc nie daje gwarancji powtarzalności, dokładności ani wydajności. Wzbogacanie grawitacyjne jest ściśle związane z różnicą gęstości – to ona determinuje, jak ziarna zachowują się w polu grawitacyjnym medium roboczego. Ignorowanie tego parametru jest jednym z najczęstszych błędów w projektowaniu lub ocenie efektywności procesu. W praktyce, jeśli nie uwzględni się gęstości, można popełnić poważne błędy technologiczne, prowadzące do strat surowca albo niskiej jakości produktu. Dlatego tak ważne jest, by rozumieć, że tylko różnica gęstości pozwala skutecznie rozdzielać ziarna w tej technologii, a inne metody, choć ważne na swoim etapie, tu się po prostu nie sprawdzą.