Kwarc, czyli tlenek krzemu (SiO₂), to główny składnik piasków szklarskich i nie zalicza się do tlenków barwiących. W branży szklarskiej, kiedy mowa o tlenkach barwiących, chodzi o związki metali, które nadają szkłu określony kolor – na przykład magnetyt (Fe₃O₄) czy hematyt (Fe₂O₃) mogą wprowadzać barwy od zielonej do czerwonej, a rutyl (TiO₂) lekko żółtawą. Kwarc sam w sobie jest bezbarwny i nie powoduje zabarwienia szkła, wręcz przeciwnie – jego czystość jest kluczowa przy produkcji szkieł wysokiej jakości, bo wszelkie domieszki tlenków żelaza czy tytanu pogarszają przejrzystość i zmieniają barwę. Z mojego doświadczenia wynika, że czasem łatwo się pomylić, bo kwarc to przecież tlenek, ale tutaj liczy się rola funkcjonalna – barwiąca lub nie. W praktyce przy ocenie materiału wsadowego do huty szkła zwraca się uwagę, by kwarc zawierał jak najmniej domieszek takich tlenków, więc dobrze rozróżnić, które składniki powodują barwienie, a które są pożądane ze względu na neutralność barwną. Standardy branżowe, na przykład PN-EN 12904:2005, mówią jasno o wymaganiach jakościowych względem piasków, podkreślając minimalizację tlenków barwiących. Warto też wiedzieć, że piaski kwarcowe trafiają do szeregu innych zastosowań – od produkcji wyrobów ogniotrwałych po filtrację wody – i tam również kluczowa jest czystość kwarcu bez tlenków barwiących.
W przypadku tlenków odpowiedzialnych za barwienie piasków szklarskich trzeba pamiętać o ich właściwościach chemicznych oraz tym, jak wpływają na kolor końcowego produktu. Magnetyt, czyli tlenek żelaza(II,III), to bardzo popularny związek, który przy obecności w piasku szklarskim powoduje zabarwienie surowca na kolor ciemny, nawet czarny lub zielonkawy, co w przemyśle szklarskim jest niepożądane przy wytwarzaniu szkieł bezbarwnych. Hematyt to tlenek żelaza(III) i także powoduje zabarwienie piasku oraz szkła – nadaje charakterystyczne czerwonawe lub brązowawe odcienie. Rutyl (czyli tlenek tytanu) z kolei występuje często jako domieszka mineralna i powoduje żółtawe zabarwienie piasków oraz szkła, a jego obecność jest bardzo ściśle monitorowana przy produkcji szkieł optycznych czy przezroczystych. W praktyce, jeśli w analizie piasku szklarskiego pojawi się podwyższona zawartość tych tlenków, to taki materiał najczęściej nie przejdzie kwalifikacji do produkcji szkła wysokiej jakości – dokładnie tego unikają technolodzy. To dość częsty błąd myślowy, że wszystkie wymienione substancje są pożądane w piasku szklarskim lub nie wpływają na barwę, jednak w rzeczywistości jedynie kwarc pełni funkcję neutralnego, niebarwiącego składnika. Kiedy ktoś wskazuje magnetyt, hematyt lub rutyl jako niebarwiące, zwykle wynika to z nieznajomości ich wpływu na kolor szkieł lub z mylenia ról poszczególnych tlenków w technologii szkła. To zawsze dobry moment, żeby jeszcze raz wrócić do podstaw i przeanalizować, które domieszki faktycznie obniżają jakość surowca szklarskiego i dlaczego – nawet niewielkie ilości tlenków żelaza czy tytanu mogą kompletnie zmienić efekt końcowy, a potem trudno taki błąd odwrócić na etapie produkcji.