Stopień rozdrobnienia to jeden z podstawowych parametrów, który pozwala ocenić skuteczność procesu rozdrabniania w kruszarkach. Liczy się go według wzoru: stopień rozdrobnienia = d80 nadawy / d80 produktu. W przypadku podanego pytania d80 nadawy wynosi 20 mm (zakres 0-20 mm), a szerokość szczeliny wylotowej kruszarki to 4 mm, co najczęściej przyjmuje się jako orientacyjny rozmiar d80 produktu. Podstawiając dane: 20 mm / 4 mm = 5. To właśnie dlatego poprawna odpowiedź to 5. W praktyce, dobrze znać te wzory, bo inżynierowie i operatorzy często muszą szybko ocenić wydajność kruszarki w zakładzie – lepiej przewidywać, jaką frakcję uzyskamy po przejściu materiału przez maszynę. Takie obliczenia pozwalają też dobrać odpowiedni sprzęt do konkretnego zadania albo określić, czy nasz proces rozdrabniania zachodzi efektywnie i zgodnie z normami. Moim zdaniem taka wiedza to absolutna podstawa pracy z urządzeniami w przetwórstwie kopalin. Wielu operatorów, niestety, bagatelizuje te obliczenia, a potem się dziwią, że coś się nie zgadza w sortowni albo przesiewaczu. Branżowe dobre praktyki zalecają zawsze uwzględniać zarówno parametry urządzenia, jak i właściwości surowca – tylko wtedy można osiągnąć optymalny stopień rozdrobnienia bez nadmiernego zużycia sprzętu.
Przy rozważaniu stopnia rozdrobnienia w procesach przeróbki kopalin wiele osób nieświadomie popełnia błędy związane z interpretacją parametrów wejściowych i wyjściowych kruszarek. Często spotykam się z przekonaniem, że wystarczy znać tylko jeden z tych parametrów, na przykład szerokość szczeliny wylotowej albo maksymalne uziarnienie nadawy – to jednak prowadzi donikąd. W praktyce stopień rozdrobnienia liczymy zawsze jako stosunek d80 nadawy do d80 produktu. Przyjmowanie wartości równych 4 lub 20 jako stopnia rozdrobnienia wynika zwykle z niewłaściwego zrozumienia definicji tego pojęcia – 4 mm to szerokość szczeliny, a 20 mm to maksymalna wielkość ziarna nadawy, ale żadna z tych liczb nie opisuje, ile razy materiał został rozdrobniony. Natomiast odpowiedź 50 sugeruje pomylenie wzoru lub chęć przeszacowania możliwości kruszarki, co nie zdarza się często w rzeczywistych zakładach – tak wysoki stopień rozdrobnienia byłby raczej osiągalny tylko w specjalnych warunkach laboratoryjnych, a nie w typowej eksploatacji. Ważne jest, by zawsze sprawdzać oba parametry i korzystać z prostego wzoru: d80 nadawy przez d80 produktu. To naprawdę pomaga później w doborze maszyn, ocenie wydajności linii i uniknięciu niepotrzebnych przestojów. Z mojego doświadczenia wynika, że wielu operatorów popełnia ten błąd, bo nie mają czasu na dokładne analizy, ale lepiej poświęcić chwilę, niż później mieć całą linię do poprawki. Błędne rozumienie tego tematu prowadzi też do problemów w dalszych etapach procesu, jak przesiewanie czy wzbogacanie. Warto utrwalić sobie ten wzór i zawsze krytycznie podchodzić do tego, jak liczymy stopień rozdrobnienia – to naprawdę się opłaca!