W Polsce opodatkowaniu akcyzą podlegają
A. wyroby alkoholowe.
B. rękodzieła.
C. wyroby mięsne.
D. ciastka.
Pytanie z egzaminu CKE, wrzesień 2015 (arkusz A.65-X-15.08).
Opodatkowaniu akcyzą w Polsce podlegają wyroby alkoholowe, dlatego ta odpowiedź jest właściwa. Akcyza to podatek pośredni, ale nie działa tak szeroko jak VAT. Dotyczy tylko określonych grup towarów wskazanych w przepisach, głównie takich jak alkohol, wyroby tytoniowe, wyroby energetyczne, energia elektryczna oraz w określonych sytuacjach samochody osobowe. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca produkujący piwo, wino, wódkę albo importujący napoje alkoholowe musi sprawdzić obowiązki akcyzowe, stawki, ewidencje, deklaracje i często też kwestie banderol. Moim zdaniem to jeden z tych podatków, przy których nie można działać „na oko”, bo klasyfikacja towaru i dokumentacja mają ogromne znaczenie. Dobrą praktyką jest ustalenie kodu CN, sprawdzenie ustawy o podatku akcyzowym, prowadzenie rzetelnej ewidencji oraz pilnowanie terminów rozliczeń. Ciastka, rękodzieła i wyroby mięsne mogą podlegać innym podatkom, np. VAT albo podatkowi dochodowemu, ale same z siebie nie są typowymi wyrobami akcyzowymi.
W tym pytaniu łatwo pomylić akcyzę z ogólnym opodatkowaniem działalności gospodarczej. To, że jakiś towar jest sprzedawany w sklepie albo wytwarzany przez firmę, nie oznacza jeszcze, że automatycznie podlega akcyzie. Ciastka mogą być objęte VAT, a przedsiębiorca osiągający dochód ze sprzedaży zapłaci podatek dochodowy, ale zwykłe wyroby cukiernicze nie są klasycznym przedmiotem akcyzy. Podobnie rękodzieła, czyli na przykład ozdoby, biżuteria handmade czy dekoracje, wiążą się raczej z zasadami ewidencji sprzedaży, fakturowaniem, kasą fiskalną i rozliczeniem VAT, jeśli podatnik jest VAT-owcem. Nie są jednak wyrobami akcyzowymi tylko dlatego, że mają wartość handlową. Wyroby mięsne również podlegają zwykle regulacjom sanitarnym, jakościowym i podatkowi VAT, ale nie akcyzie jako takiej. Typowy błąd myślowy polega tu na założeniu, że akcyza jest podatkiem od „towarów w ogóle” albo od produktów spożywczych. W rzeczywistości akcyza jest podatkiem selektywnym, nakładanym na konkretne kategorie towarów wskazane w ustawie o podatku akcyzowym. Szczególnie ważne są wyroby alkoholowe, bo państwo kontroluje ich produkcję, obrót, oznaczanie znakami akcyzy i rozliczanie należnego podatku. Z mojego doświadczenia najlepiej zapamiętać to tak: VAT jest powszechny, a akcyza jest wyjątkowa i dotyczy tylko wybranych grup towarów.