Do dobrowolnych składników wynagrodzenia pracownika zalicza się
A. dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych.
B. wynagrodzenie zasadnicze.
C. premię motywacyjną.
D. dodatek za pracę w godzinach nocnych.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2024 (arkusz A.65-SG-24.06).
Premia motywacyjna jest dobrowolnym składnikiem wynagrodzenia, bo pracodawca nie ma ustawowego obowiązku jej wprowadzenia. Wynika ona zwykle z decyzji pracodawcy, regulaminu wynagradzania, układu zbiorowego pracy albo zapisów w umowie o pracę. W praktyce oznacza to, że firma może ją stosować jako narzędzie zachęcania pracowników do lepszych wyników, większej sprzedaży, terminowości, jakości pracy czy zaangażowania w zespole. Moim zdaniem to jeden z najbardziej praktycznych składników płacowych, ale trzeba go dobrze opisać, bo inaczej potem są nieporozumienia. Dobra praktyka kadrowo-płacowa jest taka, żeby jasno określić kryteria przyznawania premii: za co przysługuje, kto ją ocenia, w jakim terminie jest wypłacana i czy ma charakter uznaniowy czy regulaminowy. Trzeba też pamiętać, że jeśli premia zostanie szczegółowo uregulowana i pracownik spełni warunki, może stać się roszczeniowa. Nadal jednak jej wprowadzenie jako składnika wynagrodzenia nie jest obowiązkowe z samego Kodeksu pracy, w odróżnieniu od wynagrodzenia zasadniczego czy dodatków za nadgodziny i pracę nocną.
W tym pytaniu łatwo pomylić składniki obowiązkowe z dodatkowymi elementami systemu płacowego. Wynagrodzenie zasadnicze nie jest składnikiem dobrowolnym, ponieważ stanowi podstawowy element wynagrodzenia za pracę. Powinno być określone w umowie o pracę, najczęściej jako stawka miesięczna, godzinowa albo akordowa. Bez tego trudno byłoby w ogóle prawidłowo ustalić warunki zatrudnienia i sporządzić listę płac. Z mojego doświadczenia uczniowie czasem myślą, że skoro pracodawca sam ustala wysokość pensji, to jest ona dobrowolna. To nie do końca tak działa. Dobrowolność dotyczy raczej tego, czy dany składnik w ogóle trzeba wprowadzić, a nie tego, że strony umawiają się na konkretną kwotę. Dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych również nie jest dowolnym bonusem. Przepisy Kodeksu pracy nakazują zrekompensować nadgodziny, najczęściej normalnym wynagrodzeniem oraz dodatkiem albo czasem wolnym, zależnie od sytuacji. Podobnie dodatek za pracę w porze nocnej ma podstawę prawną i należy się pracownikowi, który wykonuje pracę w godzinach nocnych. Pracodawca nie może uznać, że go nie wypłaci, bo akurat nie ma takiej polityki firmy. Typowy błąd polega na wrzucaniu wszystkich dopłat do jednej grupy, bo przecież każda zwiększa pensję. W kadrach trzeba jednak rozróżniać składniki ustawowe, umowne i uznaniowe, bo od tego zależy poprawność naliczeń, kontrola PIP oraz bezpieczeństwo dokumentacji płacowej.