Pracodawca z tytułu zawartej dodatkowej umowy zlecenia z własnym pracownikiem, powinien pomniejszyć kwotę brutto z umowy o
A. składki na ubezpieczenia społeczne i składkę zdrowotną.
B. zaliczkę na podatek dochodowy.
C. składki na ubezpieczenia społeczne, składkę zdrowotną i zaliczkę na podatek dochodowy.
D. składki na ubezpieczenia społeczne i zaliczkę na podatek dochodowy.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2024 (arkusz A.65-SG-24.01).
W tej sytuacji zlecenie zawarte z własnym pracownikiem rozlicza się praktycznie tak, jak dodatkowy przychód pracowniczy dla celów ZUS. To znaczy, że od kwoty brutto trzeba potrącić część składek na ubezpieczenia społeczne finansowaną przez zatrudnionego, następnie składkę na ubezpieczenie zdrowotne oraz zaliczkę na podatek dochodowy. Dopiero po tych potrąceniach wychodzi kwota netto do wypłaty. Kluczowe jest tu to, że pracownik wykonuje zlecenie dla swojego pracodawcy, więc nie traktujemy tego jak zwykłego zleceniobiorcy obcego, gdzie czasem zbieg tytułów do ubezpieczeń zmienia rozliczenie. W praktyce kadrowo-płacowej wynagrodzenie ze stosunku pracy i z takiej umowy zlecenia uwzględnia się przy ustalaniu podstawy składek ZUS. Przykładowo, jeśli pracownik ma pensję zasadniczą i dodatkowo dostaje wynagrodzenie za zlecenie, dział płac musi naliczyć od zlecenia składki społeczne, zdrowotną i PIT, a nie wypłacić mu całego brutto. Moim zdaniem to jedno z tych zagadnień, gdzie najłatwiej pomylić teorię umów cywilnoprawnych z praktyką listy płac. Dobra praktyka to zawsze sprawdzić, czy zleceniobiorca jest jednocześnie własnym pracownikiem płatnika, bo to od razu ustawia sposób rozliczenia.
Przy takim pytaniu łatwo wpaść w pułapkę i potraktować dodatkową umowę zlecenia jak całkiem oddzielną, zwykłą umowę cywilnoprawną. A tutaj ważne jest słowo: własnym pracownikiem. Jeżeli pracodawca zawiera zlecenie z osobą, która już jest u niego zatrudniona na umowę o pracę, to dla celów ubezpieczeniowych wynagrodzenie z tego zlecenia jest oskładkowane. Nie można więc pomniejszyć kwoty brutto tylko o zaliczkę na podatek dochodowy, bo pominęłoby to obowiązki wobec ZUS. Takie podejście zaniżałoby potrącenia i powodowało błędne rozliczenia w dokumentach płacowych oraz deklaracjach rozliczeniowych. Nie wystarczy też samo potrącenie składek społecznych i zdrowotnych, bo wynagrodzenie z umowy zlecenia jest przychodem podlegającym opodatkowaniu, więc płatnik ma obowiązek pobrać również zaliczkę na PIT. Z kolei wariant obejmujący składki społeczne i podatek, ale pomijający składkę zdrowotną, też jest niepełny. Po naliczeniu składek społecznych ustala się podstawę składki zdrowotnej i ona również wpływa na wypłatę netto. Typowy błąd myślowy polega na rozdzielaniu podatków i ZUS tak, jakby można było wybrać tylko jeden rodzaj potrącenia. W rzeczywistej liście płac te elementy działają razem: brutto zostaje pomniejszone o składki społeczne finansowane przez pracownika, składkę zdrowotną oraz zaliczkę na podatek. Z mojego doświadczenia najlepiej zapamiętać prostą zasadę: zlecenie z własnym pracownikiem nie jest lekkim dodatkiem bez pełnych potrąceń, tylko normalnie wchodzi do rozliczenia płacowego.