Przedsiębiorstwo podpisało z osobą fizyczną (lat 50), niebędącą jego pracownikiem, umowę o dzieło z przeniesieniem praw autorskich, ustalając wynagrodzenie w wysokości 6 000,00 zł brutto. Wykonawca dzieła nie wniósł o objęcie go dobrowolnymi ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnym. Ile wyniesie kwota do wypłaty dla twórcy z tytułu wykonania dzieła?
A. 5 424,00 zł
B. 6 000,00 zł
C. 5 640,00 zł
D. 5 280,00 zł
Opracowane na podstawie zadania CKE, styczeń 2021 (arkusz A.65-SG-21.01): Kwoty, stawki i terminy zaktualizowane do przepisów obowiązujących w 2026 r.
Kwota 5 640,00 zł wynika z prawidłowego rozliczenia umowy o dzieło zawartej z osobą, która nie jest pracownikiem przedsiębiorstwa. Przy takiej umowie co do zasady nie nalicza się składek ZUS, jeżeli dzieło nie jest wykonywane na rzecz własnego pracodawcy. Skoro wykonawca nie wniósł o dobrowolne ubezpieczenia, nie potrącamy składek społecznych ani zdrowotnych. Zostaje więc rozliczenie podatku dochodowego. Ponieważ umowa obejmuje przeniesienie praw autorskich, można zastosować 50% koszty uzyskania przychodu. Czyli od 6 000,00 zł brutto koszty wynoszą 3 000,00 zł, a podstawa opodatkowania to 3 000,00 zł. Zaliczka PIT przy stawce 12% wynosi 360,00 zł. Do wypłaty zostaje 6 000,00 zł - 360,00 zł = 5 640,00 zł. W praktyce kadrowo-płacowej trzeba zawsze sprawdzić, czy rzeczywiście mamy utwór w rozumieniu prawa autorskiego i czy w umowie jest zapis o przeniesieniu praw albo udzieleniu licencji. Moim zdaniem to jeden z tych szczegółów, które bardzo łatwo pominąć, a potem wychodzi inna kwota netto na rachunku do umowy.
W tym zadaniu najważniejsze jest rozróżnienie, co potrąca się z umowy o dzieło, a czego się nie potrąca. Umowa o dzieło zawarta z osobą niebędącą pracownikiem firmy zasadniczo nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnych. Nie liczymy więc składki emerytalnej, rentowej, chorobowej, wypadkowej ani zdrowotnej. Częsty błąd polega na traktowaniu każdej umowy cywilnoprawnej tak samo jak umowy zlecenia, a to nie jest dobre podejście. Zlecenie i dzieło mają inne skutki w ZUS. Kwota 6 000,00 zł do wypłaty byłaby poprawna tylko wtedy, gdyby w ogóle nie było potrącenia podatku, a przy wypłacie wynagrodzenia z umowy o dzieło płatnik zasadniczo pobiera zaliczkę na PIT. Z kolei kwota 5 424,00 zł pasuje do rozliczenia z 20% kosztami uzyskania przychodu: 6 000,00 zł - 1 200,00 zł kosztów = 4 800,00 zł podstawy, a 12% podatku to 576,00 zł. Tutaj jednak mamy przeniesienie praw autorskich, więc stosuje się 50% koszty, o ile przedmiot umowy faktycznie jest utworem. Kwota 5 280,00 zł wygląda tak, jakby podatek 12% naliczono od całego brutto bez kosztów uzyskania przychodu, czyli 720,00 zł. To też jest uproszczenie, ale nieprawidłowe w typowym rozliczeniu podatkowym. Dobra praktyka w płacach jest taka, żeby najpierw ustalić tytuł ubezpieczenia, potem koszty podatkowe, a dopiero na końcu wyliczać zaliczkę i kwotę netto. Bez tej kolejności łatwo się pomylić, nawet przy dość prostym rachunku.