Osoba fizyczna mająca prawo do emerytury, 1 marca 2015 r. rozpoczęła działalność gospodarczą opodatkowaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Z tytułu prowadzonej działalności podlega obowiązkowo od 1 marca ubezpieczeniu
A. emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz zdrowotnemu
B. tylko zdrowotnemu
C. emerytalnemu, wypadkowemu oraz zdrowotnemu
D. emerytalnemu i rentowemu oraz zdrowotnemu
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2016 (arkusz A.65-X-16.01).
W tej sytuacji obowiązkowe jest tylko ubezpieczenie zdrowotne. Kluczowe jest to, że osoba ma już ustalone prawo do emerytury, więc z tytułu rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej nie powstaje u niej obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne: emerytalne i rentowe. Te składki mogą być opłacane dobrowolnie, jeżeli emeryt chce zwiększać kapitał składkowy albo po prostu zależy mu na takim tytule ubezpieczenia, ale ZUS nie wymaga ich obowiązkowo. Skoro nie ma obowiązkowych składek emerytalno-rentowych, to nie pojawia się też obowiązkowe ubezpieczenie wypadkowe z działalności. Natomiast składka zdrowotna jest co do zasady obowiązkowa dla przedsiębiorcy, także dla emeryta. Forma opodatkowania, czyli ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, nie zmienia samego faktu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. W praktyce przy zgłoszeniu do ZUS trzeba dobrze dobrać kod tytułu ubezpieczenia i nie zgłaszać tej osoby do pełnych składek społecznych, bo potem robi się bałagan w deklaracjach ZUS DRA. Moim zdaniem to jeden z tych przypadków, gdzie najłatwiej pomylić podatki ze składkami, a to są jednak dwa różne porządki rozliczeń.
Błąd w tym pytaniu zwykle wynika z automatycznego założenia, że każda osoba rozpoczynająca działalność gospodarczą zawsze podlega pełnym składkom ZUS. Dla typowego przedsiębiorcy faktycznie podstawowym pakietem są ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe oraz zdrowotne, a chorobowe może być dobrowolne. Ale tutaj mamy ważny szczegół: przedsiębiorca ma już prawo do emerytury. To zmienia zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym. Emeryt prowadzący działalność gospodarczą nie musi obowiązkowo opłacać składek emerytalnej i rentowych z tego tytułu. Może się do nich zgłosić dobrowolnie, ale dobrowolność to nie to samo co obowiązek. W testach takie słowo robi dużą różnicę, czasem aż za dużą, ale tak działa prawo ubezpieczeniowe. Nieprawidłowe jest też dokładanie ubezpieczenia wypadkowego jako samodzielnego obowiązku. Ubezpieczenie wypadkowe przy działalności jest związane z podleganiem ubezpieczeniom społecznym, zwłaszcza emerytalnemu i rentowym, a nie występuje tu jako osobny obowiązkowy element obok samego zdrowotnego. Mylenie tego z pełnym ZUS-em przedsiębiorcy bez emerytury to klasyczny błąd. Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych jest formą opodatkowania przychodów, więc ma znaczenie dla podatku i ewidencji, ale nie powoduje automatycznie obowiązku składek społecznych. Obowiązkowe pozostaje ubezpieczenie zdrowotne, bo przedsiębiorca, także emeryt, musi mieć tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego z prowadzonej działalności. W praktyce księgowy albo kadrowy powinien oddzielić trzy rzeczy: status emeryta, tytuł do ubezpieczeń w ZUS oraz formę opodatkowania. Jak się to wrzuci do jednego worka, wychodzą właśnie odpowiedzi z nadmiarowymi składkami.