Który podatek jest źródłem dochodów budżetu państwa?
A. Podatek od nieruchomości.
B. Podatek dochodowy od osób fizycznych opłacany w formie karty podatkowej.
C. Podatek od spadków i darowizn.
D. Podatek akcyzowy.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz A.65-SG-20.06).
Podatek akcyzowy jest dochodem budżetu państwa, dlatego ta odpowiedź jest właściwa. Akcyza to podatek pośredni nakładany na wybrane wyroby, głównie takie jak paliwa, energia elektryczna, alkohol, wyroby tytoniowe czy samochody osobowe. W praktyce przedsiębiorca, np. producent alkoholu albo importer paliwa, rozlicza akcyzę według zasad określonych w przepisach podatkowych, a wpływy z tego podatku trafiają do budżetu centralnego. To ważne rozróżnienie, bo nie każdy podatek pobierany przez urząd skarbowy zasila państwo bezpośrednio. Część podatków stanowi dochód jednostek samorządu terytorialnego, zwłaszcza gmin. Z mojego doświadczenia uczniowie często mylą organ pobierający podatek ze szczeblem budżetu, do którego wpływają pieniądze. Dobra praktyka przy takich pytaniach to sprawdzenie, czy dany podatek ma charakter ogólnopaństwowy, jak VAT i akcyza, czy lokalny, jak podatek od nieruchomości. Akcyza jest typowym podatkiem fiskalnym, ale ma też funkcję regulacyjną, bo wyższe opodatkowanie alkoholu czy papierosów ma ograniczać ich konsumpcję. W rachunkowości i rozliczeniach podatkowych trzeba więc pamiętać nie tylko o stawce, ale też o właściwej klasyfikacji wpływów publicznych.
W tym pytaniu kluczowe jest odróżnienie podatków stanowiących dochód budżetu państwa od podatków zasilających budżety samorządowe, przede wszystkim budżet gminy. To niby drobiazg, ale w finansach publicznych ma duże znaczenie praktyczne. Podatek od spadków i darowizn nie jest klasycznym dochodem budżetu państwa, mimo że jego poborem często zajmuje się urząd skarbowy. Wpływy z tego podatku trafiają do gmin, więc myślenie na zasadzie urząd skarbowy = budżet państwa prowadzi tutaj na manowce. Podatek od nieruchomości także jest podatkiem lokalnym. Ustala go rada gminy w granicach stawek ustawowych, a jego wpływy służą finansowaniu zadań lokalnych, na przykład dróg gminnych, oświetlenia czy utrzymania infrastruktury. Podobnie karta podatkowa, czyli uproszczona forma opodatkowania PIT dla wybranych drobnych działalności, jest szczególnym przypadkiem, bo wpływy z niej również są dochodem gminy. Moim zdaniem to jeden z bardziej podchwytliwych elementów, bo sama nazwa podatek dochodowy od osób fizycznych kojarzy się z PIT-em i państwem. Jednak forma karty podatkowej ma osobne zasady przypisania dochodu. Prawidłowe rozumowanie powinno iść w stronę klasyfikacji źródeł dochodów publicznych: akcyza, jako podatek pośredni od wybranych wyrobów, zasila budżet państwa, natomiast podatki majątkowe i lokalne najczęściej wzmacniają budżet gminy. W praktyce księgowej i administracyjnej takie rozróżnienie pomaga poprawnie rozumieć system finansów publicznych, a nie tylko mechanicznie zapamiętać nazwy podatków.