Do grupy podatków bezpośrednich zalicza się
A. podatek dochodowy od osób fizycznych, podatek dochodowy od osób prawnych
B. podatek od towarów i usług, podatek od czynności cywilnoprawnych, podatek akcyzowy
C. podatek leśny, podatek od gier, podatek akcyzowy
D. podatek od towarów i usług, podatek rolny, podatek od nieruchomości
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2015 (arkusz A.65-X-15.01).
Podatek dochodowy od osób fizycznych oraz podatek dochodowy od osób prawnych należą do klasycznych podatków bezpośrednich. Chodzi o to, że ciężar ekonomiczny podatku jest co do zasady ponoszony przez ten sam podmiot, który jest podatnikiem. Osoba fizyczna rozlicza PIT od własnych dochodów, np. z umowy o pracę, działalności gospodarczej albo najmu. Spółka z o.o. czy spółka akcyjna rozlicza CIT od osiągniętego dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty podatkowe. W praktyce księgowej ta różnica jest ważna, bo inaczej prowadzi się rozliczenia PIT pracowników, inaczej zaliczki przedsiębiorcy, a jeszcze inaczej deklarację CIT-8 dla osoby prawnej. Moim zdaniem najprostsza zasada do zapamiętania jest taka: jeśli podatek dotyczy bezpośrednio dochodu, majątku albo sytuacji konkretnego podatnika, to zwykle mówimy o podatku bezpośrednim. Dobra praktyka branżowa polega na tym, żeby nie klasyfikować podatku tylko po nazwie urzędu czy deklaracji, ale patrzeć na konstrukcję podatku i na to, kto realnie ma go ponieść.
W tym pytaniu łatwo wpaść w pułapkę, bo wśród podanych zestawów pojawiają się podatki, które faktycznie mogą kojarzyć się z rozliczeniami firmowymi, ale nie wszystkie należą do podatków bezpośrednich. Podatek od towarów i usług, czyli VAT, jest podatkiem pośrednim. Formalnie rozlicza go przedsiębiorca, składa deklaracje i prowadzi ewidencję sprzedaży oraz zakupów, ale ekonomiczny ciężar najczęściej przenoszony jest na końcowego nabywcę w cenie towaru lub usługi. Podobnie działa akcyza, która obciąża określone wyroby, na przykład paliwo, alkohol czy energię, i też zwykle jest wkalkulowana w cenę. Dlatego wrzucanie VAT i akcyzy do jednej grupy z podatkami bezpośrednimi jest typowym błędem myślowym: ktoś patrzy na to, kto technicznie wpłaca podatek do urzędu, a nie na to, kto ma ponieść jego ciężar. Podatki takie jak rolny, leśny czy od nieruchomości mają cechy podatków bezpośrednich, bo są związane z majątkiem podatnika, ale jeśli w tym samym zestawie pojawia się VAT albo akcyza, cały zestaw nie spełnia warunku odpowiedzi. Podatek od czynności cywilnoprawnych też bywa omawiany przy podatkach bezpośrednich, jednak razem z VAT i akcyzą tworzy mieszankę różnych kategorii. W praktyce, szczególnie w księgowości i finansach, trzeba pilnować tej klasyfikacji, bo pomaga ona rozumieć zasady ewidencji, przenoszenia ciężaru podatku oraz odpowiedzialności podatnika wobec urzędu skarbowego.