Księgowa spółki z o.o. sporządziła imienną listę płac pracownika produkcji, zapisując m.in. następujące kwoty:
Wynagrodzenie brutto 5 000,00 zł
Składki na ubezpieczenia społeczne 685,50 zł
Składka na ubezpieczenie zdrowotne 9% 388,31 zł
Podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne jest kwota
A. 3 926,19 zł
B. 4 314,50 zł
C. 5 000,00 zł
D. 4 611,69 zł
Opracowane na podstawie zadania CKE, październik 2013 (arkusz A.65-X-13.10): Kwoty, stawki i terminy zaktualizowane do przepisów obowiązujących w 2026 r.
Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pracownika ustala się od wynagrodzenia brutto pomniejszonego o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika. Czyli w tym przypadku bierzemy 5 000,00 zł i odejmujemy 685,50 zł. Otrzymujemy 4 314,50 zł. To właśnie od tej kwoty liczy się składkę zdrowotną 9%, czyli 4 314,50 zł × 9% = 388,305 zł, po zaokrągleniu 388,31 zł. Dane z listy płac są więc ze sobą spójne. W praktyce kadrowo-płacowej to bardzo ważna kolejność: najpierw wynagrodzenie brutto, potem składki społeczne pracownika, następnie podstawa zdrowotna i dopiero sama składka zdrowotna. Moim zdaniem to jeden z tych rachunków, które warto sobie dobrze utrwalić, bo pojawia się prawie przy każdej liście płac. Dobra praktyka w działach płac jest taka, żeby zawsze sprawdzać, czy składka zdrowotna wynosi dokładnie 9% podstawy po odjęciu składek społecznych, a nie 9% wynagrodzenia brutto. Dzięki temu łatwo wychwycić pomyłki w programie płacowym albo przy ręcznym przeliczaniu wynagrodzenia netto.
W tym zadaniu najłatwiej pomylić pojęcie wynagrodzenia brutto, podstawy składki zdrowotnej i kwoty po potrąceniu składki zdrowotnej. Podstawa wymiaru składki zdrowotnej nie jest równa pełnemu wynagrodzeniu brutto 5 000,00 zł. Od brutto trzeba najpierw odjąć składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika, czyli emerytalną, rentową i chorobową, o ile występują w danym przypadku. Tutaj ich łączna kwota wynosi 685,50 zł, dlatego prawidłowa podstawa to 5 000,00 zł - 685,50 zł = 4 314,50 zł. Kwota 4 611,69 zł wynikałaby z nielogicznego odjęcia samej składki zdrowotnej od brutto, a składki zdrowotnej nie odejmuje się po to, żeby ustalić jej własną podstawę. To takie trochę liczenie od końca, które w płacach prowadzi do błędów. Kwota 3 926,19 zł wygląda jak podstawa zdrowotna pomniejszona jeszcze o składkę zdrowotną 388,31 zł, czyli jest bliższa pewnemu etapowi ustalania wypłaty netto, ale nie podstawie naliczenia składki. W praktyce trzeba pilnować kolejności potrąceń na liście płac. Najpierw są składki społeczne pracownika, potem ustala się podstawę zdrowotną, następnie oblicza składkę zdrowotną 9%, a dopiero później analizuje się zaliczkę podatkową i kwotę do wypłaty. Z mojego doświadczenia uczniowie często widzą gotową składkę zdrowotną i próbują ją jeszcze raz odejmować od podstawy, ale to miesza różne etapy rozliczenia wynagrodzenia.