Na podstawie fragmentu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz danych z zeznania PIT-37 podatnika zatrudnionego na umowę o pracę w 2025 roku ustal kwotę rozliczenia z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych (nadpłata/niedopłata) na 30 kwietnia 2026 roku.
| Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (fragment) – art. 27 ust. 1, skala podatkowa | |
| do 120 000 zł | 12% minus kwota zmniejszająca podatek 3 600 zł |
| ponad 120 000 zł | 10 800 zł + 32% nadwyżki ponad 120 000 zł |
| Dane z zeznania PIT-37 za 2025 rok | |
| Wyszczególnienie | Kwota |
| Przychód | 72 000,00 zł |
| Koszty uzyskania przychodu | 3 000,00 zł |
| Dochód | 69 000,00 zł |
| Składki na ubezpieczenia społeczne | 9 871,20 zł |
| Podstawa obliczenia podatku | 59 129 zł |
| Zaliczki pobrane przez płatnika | 3 523 zł |
A. 38 zł nadpłata
B. 38 zł niedopłata
C. 28 zł niedopłata
D. 28 zł nadpłata
Opracowane na podstawie zadania CKE, styczeń 2014 (arkusz A.65-X-14.01): Rozliczenie roczne przeliczone na skalę podatkową 2025 r. (12%, kwota zmniejszająca 3 600 zł); dane z obrazu zapisane w tabeli.
W tym zadaniu kluczowe jest spokojne przejście od podstawy opodatkowania do podatku należnego, a dopiero potem porównanie go z zaliczkami pobranymi przez płatnika. Podstawa obliczenia podatku wynosi 59 129 zł, więc mieści się w pierwszym progu skali, czyli do 120 000 zł. Stosujemy zatem stawkę 12% i odejmujemy kwotę zmniejszającą podatek 3 600 zł. Obliczenie wygląda tak: 59 129 × 12% = 7 095,48 zł, następnie 7 095,48 zł - 3 600 zł = 3 495,48 zł. Podatek należny w PIT zaokrągla się do pełnych złotych, więc wychodzi 3 495 zł. Zaliczki pobrane przez płatnika wyniosły 3 523 zł, czyli podatnik zapłacił w trakcie roku więcej niż wynosi ostateczny podatek roczny. Różnica to 3 523 zł - 3 495 zł = 28 zł. Jest to więc 28 zł nadpłaty. W praktyce taka kwota może zostać zwrócona podatnikowi przez urząd skarbowy albo zaliczona na inne zaległości podatkowe, jeżeli takie istnieją. Moim zdaniem najważniejsza rzecz w takich zadaniach to nie pomylić podatku należnego z zaliczką, bo zaliczka to tylko kwota pobierana w trakcie roku, a rozliczenie roczne dopiero pokazuje wynik końcowy.
W tym przykładzie łatwo dojść do złego wyniku, jeśli pomyli się znak rozliczenia albo zastosuje niewłaściwe zaokrąglenie. Podatek roczny nie jest równy zaliczkom pobranym przez płatnika, tylko trzeba go osobno obliczyć od podstawy opodatkowania. Ponieważ podstawa wynosi 59 129 zł, podatnik pozostaje w pierwszym progu podatkowym. Nie stosuje się więc wzoru dla dochodów powyżej 120 000 zł, tylko 12% minus kwota zmniejszająca podatek 3 600 zł. Po obliczeniu wychodzi 3 495,48 zł, a po zaokrągleniu do pełnych złotych 3 495 zł. Dopiero tę wartość porównuje się z zaliczkami pobranymi przez pracodawcę, czyli z kwotą 3 523 zł. Skoro zaliczki są większe od podatku należnego, powstaje nadpłata, a nie niedopłata. Kwota 28 zł jako niedopłata wynika zwykle z odwrócenia odejmowania, czyli liczenia 3 495 zł - 3 523 zł i potraktowania wyniku bez zastanowienia nad sensem ekonomicznym. Z kolei wynik 38 zł najczęściej bierze się z pomyłki rachunkowej, na przykład z niepoprawnego zaokrąglenia podatku, źle policzonego 12% albo nieuwzględnienia kwoty zmniejszającej w prawidłowym miejscu. W rozliczeniach PIT dobra praktyka jest taka: najpierw ustalamy podstawę, potem podatek według skali, następnie zaokrąglenie, a na końcu porównanie z zaliczkami. Ten porządek naprawdę chroni przed głupimi błędami, szczególnie w zadaniach z podobnymi kwotami.