Wynagrodzenie pracownika zatrudnionego na umowę o pracę zależy od rezultatów jego pracy, tj. liczby wykonanych przez niego prawidłowo produktów. Po przekroczeniu normy stawka wynagrodzenia za każdą sztukę wykonaną ponad normę zostaje podwyższona. Pracodawca nalicza pracownikowi wynagrodzenie w systemie
A. akordu prostego.
B. prowizyjnym.
C. czasowo-premiowym.
D. akordu progresywnego.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2014 (arkusz A.65-X-14.05).
Odpowiedź akordu progresywnego jest właściwa, bo w opisie występują dwie cechy tego systemu: wynagrodzenie zależy od liczby prawidłowo wykonanych produktów oraz po przekroczeniu ustalonej normy stawka za każdą dodatkową sztukę rośnie. Czyli pracownik nie dostaje tylko stałej kwoty za każdą sztukę, ale ma bodziec do przekroczenia normy produkcyjnej. W praktyce może to wyglądać tak: do 100 sztuk dziennie pracownik otrzymuje 5 zł za sztukę, a za sztuki powyżej 100 już 6,50 zł. Ważne jest też słowo prawidłowo, bo w akordzie liczy się nie samo tempo, ale efekt zgodny z wymaganiami jakościowymi. Z mojego doświadczenia to właśnie tu najłatwiej o pomyłki, bo uczniowie widzą tylko liczbę sztuk i od razu myślą o zwykłym akordzie. W kadrach i płacach taki system powinien być jasno opisany w regulaminie wynagradzania, umowie albo innym akcie wewnętrznym: norma, stawka podstawowa, stawka po przekroczeniu normy i sposób kontroli jakości. Trzeba też pamiętać, że nawet przy akordzie pracodawca musi pilnować przepisów prawa pracy, ewidencji czasu pracy oraz minimalnego wynagrodzenia, bo system motywacyjny nie znosi tych obowiązków.
W tym pytaniu łatwo pomylić różne systemy wynagradzania, bo wszystkie w jakiś sposób mogą kojarzyć się z lepszym wynikiem pracy. System prowizyjny dotyczy jednak najczęściej sprzedaży albo pozyskiwania kontraktów, gdzie wynagrodzenie jest liczone jako określony procent od obrotu, wartości sprzedaży, marży lub zawartych umów. Nie chodzi tu o liczbę wykonanych produktów na stanowisku produkcyjnym, tylko o efekt handlowy. Dlatego sama zależność od rezultatu nie wystarcza, aby mówić o prowizji. Akord prosty jest bliżej treści pytania, bo także opiera się na liczbie wykonanych sztuk. Różnica jest jednak zasadnicza: w akordzie prostym stawka za jedną prawidłowo wykonaną sztukę pozostaje taka sama, niezależnie od tego, czy pracownik wykona normę, czy ją przekroczy. Jeżeli ktoś zrobi 80, 100 albo 130 sztuk, każda sztuka jest liczona według tej samej stawki. W pytaniu podkreślono natomiast podwyższenie stawki po przekroczeniu normy, a to jest typowy znak akordu progresywnego. System czasowo-premiowy działa jeszcze inaczej. Podstawą jest czas pracy, na przykład stawka godzinowa albo miesięczna, a premia jest dodatkiem za spełnienie określonych warunków, takich jak jakość, terminowość, frekwencja czy wynik działu. Moim zdaniem typowy błąd myślowy polega na tym, że słowo premia kojarzy się z podwyżką za lepszą pracę, ale tutaj nie ma mowy o premii uznaniowej lub regulaminowej, tylko o wyższej stawce jednostkowej za sztuki ponad normę. W rozliczeniach kadrowo-płacowych trzeba więc patrzeć nie tylko na to, czy pracownik zarabia więcej za lepszy wynik, ale przede wszystkim na mechanizm naliczania: czas, prowizja, stała stawka akordowa czy rosnąca stawka akordowa.