Która umowa nie jest regulowana Kodeksem cywilnym?
A. Umowa o dzieło.
B. Umowa zlecenia.
C. Umowa o pracę.
D. Umowa o świadczenie usług.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2019 (arkusz A.65-X-19.06).
Umowa o pracę nie jest regulowana Kodeksem cywilnym jako podstawowym aktem prawnym, tylko Kodeksem pracy. To ważne rozróżnienie praktyczne, bo od rodzaju umowy zależą prawa i obowiązki stron: czas pracy, urlop wypoczynkowy, minimalne wynagrodzenie, ochrona przed wypowiedzeniem, badania lekarskie, BHP, świadectwo pracy oraz obowiązki pracodawcy wobec pracownika. W umowie o pracę występuje podporządkowanie pracownika pracodawcy, czyli pracownik wykonuje pracę w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę oraz pod jego kierownictwem. Moim zdaniem to jest najprostszy znak rozpoznawczy stosunku pracy, chociaż w praktyce czasem bywa mieszany z umowami cywilnoprawnymi. Dla porównania: umowa zlecenia i umowa o dzieło są uregulowane w Kodeksie cywilnym, a do wielu umów o świadczenie usług stosuje się przepisy o zleceniu. W kadrach dobra praktyka jest taka, żeby nie patrzeć tylko na tytuł dokumentu, ale na faktyczny sposób wykonywania pracy. Jeśli ktoś codziennie przychodzi do firmy, ma przełożonego, grafik i stałe obowiązki, to często mamy cechy stosunku pracy, nawet gdy dokument nazwano inaczej.
W tym pytaniu łatwo pomylić dwie grupy umów: cywilnoprawne i pracownicze. Umowa o świadczenie usług, umowa o dzieło oraz umowa zlecenia są związane z Kodeksem cywilnym, choć każda z nich działa trochę inaczej. Umowa zlecenia polega głównie na starannym działaniu, czyli zleceniobiorca ma wykonywać czynności z należytą starannością, ale nie zawsze gwarantuje konkretny rezultat. Umowa o dzieło jest nastawiona na osiągnięcie oznaczonego efektu, na przykład wykonanie projektu graficznego, napisanie programu albo przygotowanie konkretnego opracowania. Umowy o świadczenie usług często nie mają osobnego, bardzo szczegółowego modelu w Kodeksie cywilnym, dlatego w praktyce stosuje się do nich odpowiednio przepisy o zleceniu, co wynika z art. 750 Kodeksu cywilnego. Typowy błąd myślowy polega na tym, że ktoś uznaje każdą umowę dotyczącą pracy za „umowę pracowniczą”. A to nie tak. To, że ktoś wykonuje zadania za wynagrodzeniem, nie oznacza jeszcze automatycznie umowy o pracę. Umowa o pracę jest regulowana przede wszystkim przez Kodeks pracy, bo dotyczy stosunku pracy, podporządkowania pracowniczego, norm czasu pracy, urlopów i ochrony pracownika. Kodeks cywilny może mieć tu znaczenie pomocnicze, na przykład przez art. 300 Kodeksu pracy, ale tylko wtedy, gdy dana sprawa nie jest uregulowana w prawie pracy i przepisy cywilne nie są sprzeczne z zasadami prawa pracy. Z mojego doświadczenia najbezpieczniej zapamiętać to tak: zlecenie, dzieło i usługi to świat cywilnoprawny, a umowa o pracę to świat Kodeksu pracy i kadr.