Jan Kowalski w okresie urlopu podjął zatrudnienie w firmie zajmującej się świadczeniem usług remontowych. Przedmiotem umowy jest wykonanie mebli według autorskiego projektu. Zgodnie z Kodeksem cywilnym praca powinna zostać potwierdzona umową
A. na okres próbny
B. o pracę
C. o dzieło
D. na czas określony
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2014 (arkusz A.65-X-14.01).
W tej sytuacji właściwa jest umowa o dzieło, bo chodzi o wykonanie konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu: mebli według autorskiego projektu. W Kodeksie cywilnym umowa o dzieło polega na tym, że przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Ważny jest efekt końcowy, czyli gotowe meble, które można obejrzeć, odebrać, sprawdzić pod względem jakości i zgodności z projektem. Moim zdaniem to jest bardzo praktyczny przykład, bo w firmach remontowych i stolarskich takie sytuacje zdarzają się często: ktoś zamawia szafę wnękową, blat kuchenny, zabudowę łazienki albo komplet mebli na wymiar. Nie rozlicza się wtedy samego bycia w pracy od 8:00 do 16:00, tylko wykonanie ustalonego dzieła. Dobrą praktyką jest dokładne opisanie w umowie zakresu prac, materiałów, terminu wykonania, wynagrodzenia, zasad odbioru oraz ewentualnych poprawek. To potem chroni obie strony, bo wiadomo, co miało być wykonane i kiedy można uznać pracę za zakończoną.
W tym pytaniu łatwo pomylić kilka pojęć, bo wszystkie odpowiedzi brzmią jak formy związane z pracą. Trzeba jednak patrzeć na istotę zobowiązania, a nie tylko na to, że Jan Kowalski coś wykonuje dla firmy. Umowa o pracę dotyczy podporządkowanego świadczenia pracy, czyli pracownik wykonuje obowiązki pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, a wynagrodzenie przysługuje za sam fakt wykonywania pracy. Tutaj nacisk jest inny: ma powstać konkretny rezultat, czyli meble według autorskiego projektu. To typowy przedmiot umowy o dzieło, regulowanej przez Kodeks cywilny, a nie klasyczne zatrudnienie pracownicze. Z mojego doświadczenia uczniowie często wybierają umowę o pracę, bo widzą słowo zatrudnienie i od razu kojarzą je z Kodeksem pracy. A w praktyce gospodarczej słowo zatrudnienie bywa używane potocznie, także przy umowach cywilnoprawnych. Umowa na okres próbny oraz umowa na czas określony nie są samodzielnymi odpowiedziami pasującymi do tego stanu faktycznego, bo są to rodzaje umowy o pracę. Stosuje się je wtedy, gdy strony chcą nawiązać stosunek pracy, a więc liczy się ciągłe wykonywanie obowiązków, podporządkowanie organizacyjne, ewidencja czasu pracy, urlopy i inne elementy prawa pracy. Przy wykonaniu mebli najważniejszy jest rezultat materialny i możliwość jego odbioru. Dobra praktyka kadrowo-prawna polega na tym, żeby nie nazywać umowy przypadkowo, tylko dopasować ją do rzeczywistego sposobu wykonywania zadań. Jeśli ktoś codziennie pracuje jak pracownik, pod nadzorem i według grafiku, to sama nazwa umowa o dzieło nie wystarczy. Ale gdy przedmiotem jest jednorazowe, oznaczone dzieło, jak tutaj, odpowiedzią powinna być umowa o dzieło.