Z osobą, z którą przedsiębiorca nie pozostaje w stosunku pracy, zawarto umowę o dzieło na kwotę brutto 4 000,00 zł. Ile wyniesie kwota zaliczki na podatek dochodowy od umowy o dzieło, przy założeniu 20% kosztów uzyskania przychodu?
A. 480,00 zł
B. 576,00 zł
C. 384,00 zł
D. 240,00 zł
Opracowane na podstawie zadania CKE, październik 2016 (arkusz A.65-X-16.08): Kwoty, stawki i terminy zaktualizowane do przepisów obowiązujących w 2026 r.
Kwota 384,00 zł wynika z klasycznego sposobu obliczania zaliczki na PIT od umowy o dzieło zawartej z osobą, która nie jest pracownikiem przedsiębiorcy. Przy takiej umowie co do zasady nie nalicza się składek ZUS, więc podstawą do podatku jest przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu. W zadaniu podano koszty 20%, więc najpierw liczymy: 4 000,00 zł × 20% = 800,00 zł kosztów. Dochód do opodatkowania to 4 000,00 zł - 800,00 zł = 3 200,00 zł. Następnie stosujemy stawkę podatku 12%, czyli 3 200,00 zł × 12% = 384,00 zł. To jest zaliczka na podatek dochodowy. W praktyce kadrowo-płacowej ważne jest, żeby nie liczyć podatku od całej kwoty brutto, tylko od podstawy po odjęciu kosztów. Moim zdaniem to jedno z tych zadań, gdzie najłatwiej pomylić się przez pośpiech, bo kwota brutto wygląda jak gotowa podstawa. Dobra praktyka jest taka: najpierw sprawdzić rodzaj umowy, potem składki ZUS, potem koszty uzyskania przychodu, a dopiero na końcu podatek i zaokrąglenia zgodnie z zasadami podatkowymi.
W tym zadaniu kluczowe jest rozróżnienie między kwotą brutto z umowy a dochodem stanowiącym podstawę opodatkowania. Umowa o dzieło zawarta z osobą, która nie pozostaje z przedsiębiorcą w stosunku pracy, najczęściej nie powoduje obowiązku naliczania składek społecznych i zdrowotnych, dlatego nie odejmuje się tutaj ZUS. Nie oznacza to jednak, że podatek liczy się od pełnych 4 000,00 zł. Trzeba uwzględnić koszty uzyskania przychodu w wysokości 20%, czyli 800,00 zł. Dopiero po ich odjęciu otrzymujemy podstawę 3 200,00 zł. Od tej kwoty liczy się zaliczkę według stawki 12%, co daje 384,00 zł. Wynik 480,00 zł bierze się zwykle z policzenia 12% bezpośrednio od brutto, czyli z pominięcia kosztów uzyskania przychodu. To dość częsty błąd, szczególnie gdy ktoś traktuje kwotę brutto jak podstawę podatku. Kwota 240,00 zł może wynikać z zastosowania niewłaściwej stawki albo z nieuzasadnionego pomniejszenia podatku, na przykład przez pomylenie zasad z innymi tytułami przychodu. Z kolei 576,00 zł pasuje do obliczenia 18% od podstawy 3 200,00 zł, czyli do starych lub błędnie zapamiętanych zasad opodatkowania. W aktualnym standardowym rozliczeniu takiej umowy stosuje się stawkę 12%, bez automatycznego używania historycznych stawek. Z mojego doświadczenia najlepiej zawsze rozpisać schemat: przychód, koszty, dochód, stawka podatku. Wtedy mniej rzeczy się miesza.