Z osobą, z którą przedsiębiorca nie pozostaje w stosunku pracy, zawarto umowę o dzieło na kwotę brutto 5 000,00 zł. Ile wyniesie kwota zaliczki na podatek dochodowy od umowy o dzieło, przy założeniu 20% kosztów uzyskania przychodu?
A. 480,00 zł
B. 300,00 zł
C. 600,00 zł
D. 720,00 zł
Opracowane na podstawie zadania CKE, październik 2016 (arkusz A.65-X-16.08): Kwoty, stawki i terminy zaktualizowane do przepisów obowiązujących w 2026 r.
Kwota 480,00 zł wynika z klasycznego rozliczenia umowy o dzieło zawartej z osobą, która nie jest pracownikiem przedsiębiorcy. Przy takiej umowie, co do zasady, nie nalicza się składek ZUS ani składki zdrowotnej, jeżeli nie jest to umowa zawarta z własnym pracownikiem albo wykonywana na rzecz własnego pracodawcy. Dlatego podstawą do obliczenia zaliczki na PIT jest przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu. Najpierw liczymy koszty: 5 000,00 zł × 20% = 1 000,00 zł. Następnie dochód do opodatkowania: 5 000,00 zł - 1 000,00 zł = 4 000,00 zł. Zaliczka według stawki 12% wynosi: 4 000,00 zł × 12% = 480,00 zł. W praktyce kadrowo-płacowej warto pamiętać, że umowa o dzieło rozliczana jest inaczej niż umowa zlecenia czy etat. Moim zdaniem to jest jeden z tych tematów, gdzie najłatwiej pomylić podatki ze składkami. Dobra praktyka jest taka, żeby zawsze najpierw ustalić tytuł ubezpieczenia, potem koszty uzyskania przychodu, a dopiero na końcu liczyć zaliczkę podatkową. Tu wszystko prowadzi właśnie do kwoty 480,00 zł.
Przy tym zadaniu najważniejsze jest oddzielenie przychodu brutto od dochodu do opodatkowania. Częsty błąd polega na tym, że ktoś bierze całe 5 000,00 zł i od razu mnoży przez stawkę podatku. Wtedy wychodzi 600,00 zł, ale to pomija 20% kosztów uzyskania przychodu. A koszty przy umowie o dzieło są bardzo istotne, bo zmniejszają podstawę opodatkowania. Nie płaci się podatku od całego brutto, tylko od przychodu po potrąceniu kosztów podatkowych. Z kolei kwota 300,00 zł zwykle bierze się z jakiegoś skrótu myślowego, na przykład liczenia 6% od brutto albo błędnego założenia, że połowa wynagrodzenia jest nieopodatkowana. Takie podejście nie wynika z zasad rozliczania umów o dzieło z 20% kosztami. Można spotkać też wynik 720,00 zł, który najczęściej oznacza użycie dawnej albo niewłaściwej stawki 18% od podstawy 4 000,00 zł. Historycznie takie skojarzenie bywa zrozumiałe, ale przy obecnych zasadach standardowa zaliczka w pierwszym progu wynosi 12%. Ważne jest też, że w tym przykładzie nie doliczamy składek ZUS, bo mowa o osobie, która nie pozostaje z przedsiębiorcą w stosunku pracy. Z mojego doświadczenia najlepiej robić to zawsze w tej kolejności: brutto, koszty 20%, dochód, stawka podatku, zaokrąglenie zaliczki. Wtedy nie miesza się rozliczenia cywilnoprawnego z listą płac pracownika etatowego.