Osoba fizyczna nabyła prawa majątkowe tytułem zasiedzenia. Który podatek ciąży na nabywcy z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie?
A. Podatek od spadków i darowizn
B. Podatek od towarów i usług
C. Podatek dochodowy
D. Podatek akcyzowy
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2016 (arkusz A.65-X-16.01).
W tym przypadku właściwy jest podatek od spadków i darowizn, mimo że na pierwszy rzut oka zasiedzenie nie kojarzy się ani ze spadkiem, ani z darowizną. Ustawa o podatku od spadków i darowizn obejmuje jednak także nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez zasiedzenie przez osobę fizyczną. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie, czyli nie w dniu złożenia wniosku do sądu, ani nawet niekoniecznie w dniu ogłoszenia postanowienia. Ważna jest prawomocność. W praktyce oznacza to, że podatnik powinien pilnować terminu na złożenie zeznania podatkowego, najczęściej formularza SD-3, do właściwego urzędu skarbowego. Moim zdaniem to jest typowy przykład, gdzie nazwa podatku trochę myli uczniów, bo podatek od spadków i darowizn obejmuje szerszy katalog zdarzeń. Przy zasiedzeniu istotna jest też wartość nabytego prawa, bo od niej ustala się podstawę opodatkowania, z uwzględnieniem zasad wynikających z ustawy. Dobra praktyka: zawsze sprawdzić tytuł nabycia majątku i moment powstania obowiązku podatkowego, bo od tego zależą terminy i dokumenty.
Nie należy tu wybierać podatku dochodowego, bo przy zasiedzeniu nie chodzi o typowy dochód rozumiany jako przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania. Osoba fizyczna nabywa prawo majątkowe na podstawie upływu czasu i orzeczenia sądu, a ustawodawca zakwalifikował takie nabycie do reżimu podatku od spadków i darowizn. Częsty błąd polega na tym, że wszystko, co zwiększa majątek, automatycznie kojarzy się z PIT. W podatkach tak prosto niestety nie jest, bo decyduje konkretny przepis i źródło obowiązku podatkowego. Podatek od towarów i usług też nie pasuje, ponieważ VAT dotyczy zasadniczo odpłatnej dostawy towarów i odpłatnego świadczenia usług wykonywanych przez podatnika działającego w takim charakterze. Zasiedzenie nie jest sprzedażą, fakturą ani transakcją handlową, tylko skutkiem prawnym długotrwałego posiadania i późniejszego potwierdzenia tego przez sąd. Podatek akcyzowy również nie ma tu zastosowania, bo akcyza obciąża określone wyroby, na przykład alkohol, wyroby tytoniowe, energię elektryczną czy paliwa. Nie dotyczy nabycia praw majątkowych przez osobę fizyczną. Z mojego doświadczenia najłatwiej zapamiętać to tak: jeżeli osoba fizyczna nabywa majątek przez zasiedzenie, sprawdzamy ustawę o podatku od spadków i darowizn, a momentem kluczowym jest uprawomocnienie się postanowienia sądu.