Salda początkowe wybranych kont oraz operacje gospodarcze bieżącego miesiąca przedstawiono w tabeli. Odchylenia przypadające na rozchód sprzedanych wyrobów gotowych wynoszą
| Saldo początkowe konta „Wyroby gotowe” | 28 000 zł |
| Saldo początkowe konta „Odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów gotowych” (Dt) | 1 400 zł |
| Fa VAT za sprzedane wyroby gotowe - wartość netto 100 szt. po 160 zł/szt. | 16 000 zł |
| Fa VAT - podatek VAT 22% | 3 520 zł |
| Fa VAT - wartość brutto | 19 520 zł |
| Wz - wydane z magazynu sprzedane wyroby gotowe 100 szt. po 140 zł/szt. | 14 000 zł |
A. 976 zł
B. 800 zł
C. 1 400 zł
D. 700 zł
W tym zadaniu kluczowe jest rozliczenie odchyleń od cen ewidencyjnych wyrobów gotowych proporcjonalnie do rozchodu z magazynu. Saldo konta "Wyroby gotowe" wynosi 28 000 zł, a saldo debetowe konta "Odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów gotowych" wynosi 1 400 zł. Najpierw liczymy wskaźnik narzutu odchyleń: 1 400 zł / 28 000 zł = 5%. Oznacza to, że na każdą złotówkę wartości ewidencyjnej wyrobów przypada 5 gr odchyleń. Sprzedano i wydano z magazynu wyroby o wartości ewidencyjnej 14 000 zł, więc odchylenia przypadające na ten rozchód wynoszą 14 000 zł × 5% = 700 zł. Moim zdaniem to jest bardzo praktyczne zadanie, bo pokazuje, że przy rozchodzie wyrobów gotowych nie patrzymy na cenę sprzedaży ani VAT, tylko na wartość magazynową rozchodu i odpowiedni wskaźnik odchyleń. W dobrej praktyce księgowej trzeba oddzielać przychód ze sprzedaży od kosztu własnego sprzedaży. Faktura VAT pokazuje należność od odbiorcy i podatek należny, natomiast dokument Wz jest podstawą do ustalenia wartości wydanych wyrobów oraz rozliczenia odchyleń.
W tym przykładzie łatwo pomylić kilka różnych wielkości, bo w tabeli pojawia się sprzedaż netto, VAT, wartość brutto oraz wartość magazynowa wydanych wyrobów. Do rozliczenia odchyleń nie wolno brać wartości faktury sprzedaży. Kwota 16 000 zł to przychód netto ze sprzedaży, a 19 520 zł to należność brutto od odbiorcy, razem z VAT. VAT nie jest elementem kosztu wytworzenia wyrobów gotowych, więc użycie wartości brutto prowadzi do zawyżenia wyniku, na przykład do kwoty 976 zł, jeśli ktoś policzy 5% od 19 520 zł. To jest typowy błąd: mieszanie ewidencji sprzedaży z ewidencją zapasów. Kwota 800 zł też wynikałaby raczej z zastosowania wskaźnika do wartości sprzedaży netto 16 000 zł, a nie do rozchodu magazynowego. W rachunkowości wyroby gotowe rozliczamy według ich wartości ewidencyjnej, czyli tutaj według dokumentu Wz: 100 szt. × 140 zł = 14 000 zł. Dopiero do tej wartości stosujemy wskaźnik odchyleń: 1 400 zł / 28 000 zł = 5%, czyli 14 000 zł × 5% = 700 zł. Z kolei 1 400 zł to całe saldo początkowe odchyleń, przypisane do całego zapasu wyrobów gotowych, a nie tylko do sprzedanej części. Ponieważ rozchodowano połowę zapasu według cen ewidencyjnych, na sprzedane wyroby przypada tylko połowa odchyleń. Z mojego doświadczenia najlepiej najpierw oddzielić dane magazynowe od sprzedażowych, bo wtedy zadanie robi się dużo prostsze i mniej podchwytliwe.