Po wykonaniu i osuszeniu odlewu sztukaterii gipsowej jego powierzchnię można utwardzić przez zanurzenie lub nasycenie za pomocą pędzla
Użycie 8–10% roztworu ałunu potasowego do utwardzania powierzchni odlewów gipsowych to naprawdę sprawdzona metoda w branży sztukatorskiej. Ten właśnie stężony roztwór ałunu przenika w strukturę gipsu, tworząc z jego składnikami nierozpuszczalne sole. Dzięki temu powierzchnia staje się twardsza, mniej chłonna i bardziej odporna na ścieranie czy przypadkowe uszkodzenia mechaniczne. To taki klasyczny patent, który stosuje się od lat w pracowniach konserwatorskich i podczas renowacji zabytkowych elementów dekoracyjnych. Z mojego doświadczenia wynika, że przy niższych stężeniach efekt jest dużo słabszy, a zbyt mocny roztwór może powodować białe wykwity lub przesuszenie powierzchni. W praktyce, najczęściej nasącza się odlew za pomocą pędzla, bo wtedy kontrolujesz stopień nasycenia i nie marnujesz materiału. Zresztą, ałun potasowy jest szeroko polecany w literaturze fachowej jako środek utwardzający, co potwierdzają choćby wytyczne konserwatorskie przy rekonstrukcji sztukaterii gipsowej. Ciekawostka: po takim zabiegu można odlew spokojnie malować albo polichromować bez obawy, że gips zacznie pylić czy łuszczyć się pod warstwą farby. To podstawa porządnego wykończenia i naprawdę ułatwia późniejszą eksploatację wyrobów gipsowych.
W branży sztukatorskiej bardzo często spotyka się różne próby utwardzania powierzchni gipsu – ale nie każda metoda jest równie skuteczna i bezpieczna dla samego wyrobu. Wybierając roztwór ałunu potasowego o niższym stężeniu, na przykład 4–6%, niestety nie uzyskuje się odpowiedniego stopnia utwardzenia. Taka koncentracja jest zbyt słaba, żeby skutecznie zareagować z cząsteczkami gipsu i stworzyć trwałą, niepylącą warstwę ochronną. To bardzo częsty błąd, zwłaszcza gdy ktoś myśli, że „mniej znaczy lepiej” – niestety, gips jest materiałem porowatym i potrzebuje odpowiednio silnego środka, żeby zabezpieczyć jego powierzchnię. Jeśli chodzi o spirytusowy roztwór szelaku – zarówno w stężeniu 4–6%, jak i 8–10% – to jest to zupełnie inna technologia. Szelak stosuje się raczej do zabezpieczania powierzchni drewnianych lub czasem jako izolację przed malowaniem, ale w przypadku gipsu nie tworzy tak skutecznej powłoki jak ałun. Moim zdaniem, sporo osób sądzi, że skoro szelak dobrze sprawdza się przy drewnie, to nada się wszędzie – niestety tu chodzi o zupełnie inne reakcje chemiczne. Przezroczysty szelak nie wnika głęboko w strukturę gipsu, raczej zostaje na powierzchni, a co gorsza – po wyschnięciu może tworzyć śliską warstwę, która źle współpracuje z dalszymi warstwami farb czy tynków. W praktyce, takie rozwiązania nie są zalecane przez żadne poważne wytyczne branżowe ani standardy konserwatorskie. Większość problemów z pyleniem, łuszczeniem czy szybkim zużyciem sztukaterii wynika właśnie z nieprawidłowego utwardzania i doboru nieodpowiednich środków impregnujących. Dlatego tak ważne jest stosowanie rekomendowanych, sprawdzonych metod – a w przypadku sztukaterii gipsowej, jest to właśnie 8–10% roztwór ałunu potasowego.