Jaką wartość osiąga tlen dostępny (dyspozycyjny) dla pstrągów przy 100% nasyceniu wody i temperaturze 15°C?
| Zawartość tlenu w wodzie w zależności od temperatury | ||
|---|---|---|
| Temperatura wody °C | O₂ w wodzie 100% nasycenia mg/l | Próg adaptacji tlenowej mg/l |
| 14 | 10,4 | 6,2 |
| 15 | 10,2 | 6,1 |
| 16 | 10,0 | 6,0 |
| 17 | 9,8 | 5,8 |
Tlen dostępny, czyli dyspozycyjny dla pstrągów, to nie jest cała ilość tlenu rozpuszczonego w wodzie. Chodzi o tę część, która zostaje ponad próg adaptacji tlenowej ryb. Przy temperaturze 15°C woda nasycona w 100% zawiera 10,2 mg/l O₂. Dla pstrągów próg adaptacji tlenowej wynosi wtedy 6,1 mg/l, więc zapas wynosi 10,2 mg/l - 6,1 mg/l = 4,1 mg/l. I właśnie dlatego poprawna wartość to 4,1 mg/l. Moim zdaniem to bardzo praktyczne pytanie, bo w pstrągarstwie nie wystarczy wiedzieć, ile tlenu jest w wodzie ogólnie, trzeba jeszcze rozumieć, ile z tego tlenu ryba może bezpiecznie wykorzystać zanim zacznie się stres tlenowy. W dobrej praktyce hodowlanej nie prowadzi się obsady pstrąga na granicy minimum. Stosuje się pomiary sondą tlenową, kontrolę przepływu, napowietrzanie albo natlenianie czystym tlenem, szczególnie przy wysokiej temperaturze, dużym karmieniu i dużej biomasie. Pstrąg jest rybą wymagającą tlenowo, więc taki zapas 4,1 mg/l mówi hodowcy, jak duży margines bezpieczeństwa ma w danej chwili. W praktyce ten margines szybko spada po karmieniu, nocą, przy spadku przepływu albo zabrudzeniu dopływu, no i wtedy zaczynają się problemy.
W tym pytaniu łatwo pomylić trzy różne pojęcia: całkowitą zawartość tlenu w wodzie przy 100% nasyceniu, próg adaptacji tlenowej pstrąga oraz rzeczywisty zapas tlenu dostępny dla ryby. Wartość 10,2 mg/l oznacza ilość O₂ rozpuszczonego w wodzie o temperaturze 15°C przy pełnym nasyceniu. To jest parametr fizykochemiczny wody, ale nie jest to jeszcze tlen dyspozycyjny dla pstrąga. Ryba nie może zużyć całego tlenu do zera, bo dużo wcześniej pojawia się stres, pogorszenie pobierania paszy, przyspieszona wentylacja skrzeli i ryzyko śnięć. Wartość 6,1 mg/l to próg adaptacji tlenowej, czyli poziom graniczny, poniżej którego warunki dla pstrąga robią się niebezpieczne albo przynajmniej mocno niekomfortowe. Tej wartości też nie należy traktować jako zapasu, tylko jako dolną granicę bezpieczeństwa. Z kolei 16,3 mg/l najczęściej wynika z mechanicznego dodania 10,2 i 6,1, ale biologicznie nie ma to sensu, bo zapas tlenu oblicza się jako różnicę między nasyceniem a progiem wymagań ryby, a nie jako sumę tych wielkości. W pstrągarstwie takie rozróżnienie jest ważne, bo obsada, karmienie i przepływ wody muszą być planowane według realnego marginesu tlenowego. Przy 15°C ten margines wynosi 4,1 mg/l. Z mojego doświadczenia najwięcej pomyłek bierze się stąd, że ktoś patrzy tylko na tabelę i wybiera największą albo najbardziej widoczną liczbę, zamiast zadać sobie pytanie: ile tlenu zostaje ponad minimum potrzebne pstrągowi.