Które ilustracje przedstawiają odgryzacze kostne?
A. 1, 3.
B. 2, 4.
C. 2, 3, 4.
D. 1, 2, 3, 4.
Pytanie z egzaminu CKE, styczeń 2019 (arkusz Z.20-X-19.01).
Ilustracje 1 i 3 przedstawiają odgryzacze kostne, czyli narzędzia chirurgiczne służące do stopniowego odgryzania, modelowania albo usuwania fragmentów tkanki kostnej. Rozpoznaje się je przede wszystkim po masywnej budowie, krótkich i mocnych szczękach roboczych oraz ostrych krawędziach tnących, które działają jak małe cęgi. Często mają sprężynę lub mechanizm ułatwiający powrót ramion, a część robocza bywa wygięta pod kątem, żeby operator mógł dojść do kości w trudno dostępnym miejscu. Moim zdaniem to jedno z tych narzędzi, które najlepiej rozpoznawać nie po samej rękojeści, tylko po końcówce roboczej, bo rękojeści potrafią być podobne do innych kleszczy. W praktyce odgryzacze kostne spotyka się m.in. w chirurgii szczękowo-twarzowej, ortopedii, neurochirurgii czy stomatologii chirurgicznej, np. przy wygładzaniu ostrych brzegów kostnych po ekstrakcji albo usuwaniu drobnych fragmentów kości. Z punktu widzenia centralnej sterylizatorni ważne jest dokładne mycie przegubów, szczęk i przestrzeni przy ostrzach, bo tam łatwo zostają resztki biologiczne. Dobra praktyka to kontrola ostrości, domykania szczęk i braków korozji przed zapakowaniem do sterylizacji.
W tym pytaniu łatwo pomylić odgryzacze kostne z innymi narzędziami, które też mają kształt kleszczy albo nożyc. To dość typowy błąd: patrzymy na rękojeść i przegub, a za mało na część roboczą. Odgryzacz kostny nie jest zwykłym narzędziem chwytającym ani standardowymi nożycami do tkanek miękkich. Jego najważniejszą cechą są mocne, krótkie szczęki z ostrymi krawędziami, przystosowane do mechanicznego odłamywania albo wycinania małych porcji kości. Jeżeli na ilustracji narzędzie ma długie, smukłe ramiona robocze, delikatne końcówki, powierzchnie chwytne bez wyraźnych ostrzy albo wygląda bardziej jak kleszcze opatrunkowe czy narzędzie do przytrzymywania materiału, to nie należy go automatycznie zaliczać do odgryzaczy. Odpowiedzi obejmujące ilustracje 2 lub 4 są więc zbyt szerokie, bo wrzucają do jednej grupy narzędzia o innym przeznaczeniu. Z kolei zaznaczenie tylko części właściwych ilustracji pokazuje, że rozpoznano jeden typowy egzemplarz, ale zabrakło porównania cech konstrukcyjnych. W pracy technika sterylizacji medycznej takie rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Inaczej sprawdza się instrument z ostrymi szczękami kostnymi, inaczej narzędzie chwytające. Odgryzacze wymagają bardzo starannego doczyszczenia w okolicy przegubu i końcówek, kontroli wyszczerbień oraz właściwego zabezpieczenia ostrych części w zestawie. Z mojego doświadczenia, najlepsza metoda nauki to patrzeć na funkcję narzędzia: czy ono ma chwytać, ciąć tkanki miękkie, czy rzeczywiście odgryzać twardą kość. Tutaj właściwe są tylko ilustracje 1 i 3.