Stężony kwas azotowy(V) nie powinien być magazynowany
Stężony kwas azotowy(V), czyli HNO₃, nie powinien być magazynowany w silosach betonowych, bo beton jest materiałem porowatym i nieodpornym na długotrwałe działanie silnych kwasów utleniających. Kwas azotowy reaguje ze składnikami betonu, głównie związkami wapnia, powodując niszczenie struktury, powstawanie azotanów, wykruszanie i utratę szczelności. W praktyce oznacza to realne ryzyko przecieku, skażenia posadzki, korozji zbrojenia i awarii całego magazynu. Moim zdaniem to jest taki przykład, gdzie sama wytrzymałość mechaniczna materiału nic nie daje, jeśli chemicznie jest źle dobrany. Dobre praktyki branżowe wymagają stosowania materiałów odpornych chemicznie, np. szkła dla małych ilości albo odpowiednio dobranych i pasywowanych metali, takich jak aluminium lub stal odporna na działanie stężonego HNO₃. Trzeba też pamiętać o wentylacji, wannach wychwytowych, oznakowaniu substancji utleniającej i żrącej oraz kontroli szczelności zbiorników. Betonowy silos kojarzy się raczej z materiałami sypkimi, np. cementem czy zbożem, a nie z magazynowaniem agresywnej cieczy chemicznej.
W tym pytaniu łatwo wpaść w pułapkę prostego skojarzenia, że skoro kwas jest bardzo żrący, to każdy metal od razu będzie złym wyborem. Przy stężonym kwasie azotowym(V) sprawa jest trochę bardziej ciekawa. HNO₃ jest silnym utleniaczem i może powodować pasywację niektórych metali, czyli tworzenie cienkiej, ochronnej warstwy tlenkowej na powierzchni. Dlatego aluminium, mimo że normalnie z kwasami bywa problematyczne, w odpowiednich warunkach może być stosowane do cystern i zbiorników na stężony kwas azotowy. Podobnie stal, zwłaszcza właściwie dobrana i utrzymywana w warunkach zgodnych z wymaganiami technicznymi, może być dopuszczalnym materiałem konstrukcyjnym. Oczywiście nie chodzi o dowolną beczkę z przypadkowej stali, tylko o zbiornik zaprojektowany pod konkretną substancję, stężenie, temperaturę i reżim eksploatacji. Szkło również jest klasycznym materiałem odpornym na wiele kwasów i dlatego butelki szklane stosuje się w laboratoriach do przechowywania mniejszych ilości HNO₃. Typowy błąd myślowy polega na ocenianiu materiału tylko po nazwie: metal = korozja, szkło = delikatne, beton = mocny. W magazynowaniu chemikaliów ważniejsza jest odporność chemiczna i szczelność, a nie tylko wytrzymałość mechaniczna. Betonowy silos nie nadaje się do takiej cieczy, bo beton jest nasiąkliwy, reaguje z kwasem i szybko traci swoje właściwości. Z mojego doświadczenia z nauki technologii chemicznej wynika, że przy substancjach żrących zawsze trzeba pytać: z czym to reaguje, czy materiał się pasywuje i co się stanie po kilku miesiącach pracy, a nie tylko po pierwszym kontakcie.