Który zgłębnik należy zastosować do pobierania do badań laboratoryjnych próbek cieczy z całej grubości jej warstwy?
B.
A.
C.
D.
Pytanie z egzaminu CKE, czerwiec 2020 (arkusz AU.08-SG-20.06).
Do pobierania próbki cieczy z całej grubości jej warstwy stosuje się zgłębnik oznaczony jako D, czyli taki, który pozwala uzyskać próbkę uśrednioną po wysokości słupa cieczy. Chodzi o to, żeby materiał do badań laboratoryjnych nie pochodził tylko z powierzchni, dna albo jednego wybranego poziomu, ale reprezentował całą warstwę cieczy w zbiorniku, beczce czy cysternie. W praktyce jest to bardzo ważne, bo ciecz może nie być idealnie jednorodna: lżejsze frakcje mogą znajdować się wyżej, zawiesiny lub osady niżej, a stężenie składnika może zmieniać się z głębokością. Zgłębnik tego typu zwykle opuszcza się pionowo przez całą warstwę, umożliwia napełnienie na różnych poziomach, a następnie zamyka, żeby próbka nie zmieniła składu podczas wyciągania. Moim zdaniem to jeden z tych szczegółów, które w laboratorium robią dużą różnicę, bo nawet najlepsza analiza nic nie da, jeśli próbka była źle pobrana. Dobra praktyka branżowa mówi, że próbka powinna być reprezentatywna, naczynie czyste i opisane, a sposób pobierania zgodny z instrukcją stanowiskową lub normą dotyczącą próbkowania cieczy.
W tym pytaniu łatwo pomylić różne typy zgłębników, bo wszystkie służą do pobierania próbek, ale nie każdy daje próbkę reprezentatywną z całej grubości warstwy cieczy. Zgłębnik przeznaczony tylko do pobierania z określonego poziomu nadaje się wtedy, gdy chcemy sprawdzić skład cieczy np. przy powierzchni, w połowie zbiornika albo przy dnie. Nie pokaże on jednak pełnego obrazu, jeśli ciecz jest rozwarstwiona albo zawiera zawiesinę. Podobnie przyrządy używane do pobierania próbek powierzchniowych mogą dać wynik mocno zafałszowany, bo na powierzchni często zbierają się lżejsze frakcje, piana, zanieczyszczenia lub warstwa olejowa. Z kolei zgłębniki typowo denne są przydatne przy kontroli osadów, wody pod produktem albo zanieczyszczeń opadających, ale nie zastępują pobrania próbki z całego słupa cieczy. Typowy błąd myślowy polega na założeniu, że „ciecz to ciecz” i wszędzie ma taki sam skład. W przemyśle chemicznym tak często nie jest, szczególnie przy magazynowaniu, transporcie albo po dłuższym postoju zbiornika. Dlatego do badań laboratoryjnych, gdy wymagana jest próbka średnia z całej grubości warstwy, należy wybrać zgłębnik D, którego konstrukcja umożliwia pobranie próbki z całej wysokości cieczy, a nie tylko z jednego miejsca.