Który z wymienionych surowców szklarskich zawiera w swoim składzie wodę związaną chemicznie?
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - technik technologii szkła (CES.04).
Wodę związaną chemicznie zawiera boraks. To uwodniony tetraboran sodu, w którym cząsteczki wody wchodzą w skład kryształu jako woda krystalizacyjna, dlatego jego wzór zapisuje się z kilkoma cząsteczkami H₂O.
Podczas ogrzewania boraks najpierw traci wodę, pęcznieje, a dopiero potem topi się. W zestawie szklarskim jest źródłem tlenku boru i tlenku sodu. Tlenek boru obniża rozszerzalność cieplną szkła i poprawia jego odporność termiczną oraz chemiczną, dlatego stosuje się go m.in. w szkle borokrzemowym.
Przy obliczaniu zestawu trzeba uwzględnić, że znaczną część masy boraksu stanowi woda, która ulatnia się w piecu. Reguła do zapamiętania: surowce uwodnione dają w szkle mniej tlenków na kilogram niż ich odpowiedniki bezwodne.
Każdy z pozostałych surowców ma w składzie inne elementy niż woda chemicznie związana. Dolomit to węglan wapnia i magnezu - w piecu rozkłada się z wydzieleniem dwutlenku węgla, a nie wody, i jest źródłem tlenków wapnia i magnezu.
Minia ołowiowa to tlenek ołowiu stosowany w produkcji szkła kryształowego. Nie zawiera wody, a w wysokiej temperaturze oddaje część tlenu.
Piasek szklarski to głównie krzemionka, czyli dwutlenek krzemu, główny składnik szkłotwórczy. Może być wilgotny, ale ta woda jest fizycznie zaadsorbowana na ziarnach i odparowuje przy suszeniu - nie jest związana chemicznie w strukturze.
To właśnie typowa pułapka: wilgoć surowca to nie to samo co woda związana chemicznie. Prawidłowy jest boraks, bo woda jest częścią jego kryształu i opuszcza go dopiero przy ogrzewaniu.
Przy obliczaniu zestawu tę różnicę widać w liczbach: woda krystalizacyjna boraksu zmniejsza ilość tlenków wnoszonych przez kilogram surowca.