Który z przedstawionych na rysunkach przyrządów służy do kontroli naprężeń w wyrobach szklanych?




Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - technik technologii szkła (CES.04).
Do kontroli naprężeń w wyrobach szklanych służy polaryskop - przyrząd z podświetlanym polem i filtrami polaryzacyjnymi, przez który ogląda się wyrób. Pokazano go na rysunku z okrągłym okienkiem obserwacyjnym i lampą w obudowie.
Działanie opiera się na dwójłomności wymuszonej: szkło naprężone zachowuje się w świetle spolaryzowanym jak materiał anizotropowy i zmienia polaryzację przechodzącego światła. Między skrzyżowanymi polaryzatorami miejsca z naprężeniami widać jako jasne obszary lub barwne prążki, a szkło dobrze odprężone pozostaje ciemne i jednolite.
Polaryskop stosuje się po odprężaniu wyrobów, np. butelek, szkła gospodarczego czy laboratoryjnego, aby wykryć niebezpieczne naprężenia trwałe, które mogą spowodować pęknięcie przy zmianie temperatury lub uderzeniu. Do pomiaru ilościowego używa się polarymetru z kompensatorem.
Każdy z pozostałych przyrządów służy do innego pomiaru, choć wszystkie spotkasz w laboratorium lub na wydziale huty. Waga z osłoną szklaną i wyświetlaczem to waga laboratoryjna. Mierzy masę, np. przy naważaniu próbek surowców czy oznaczaniu gęstości, ale nie wykrywa naprężeń.
Stojak z zawieszoną butelką i czujnikiem zegarowym mierzy wymiary lub geometrię wyrobu, np. odchylenie od osi, ale czujnik reaguje tylko na przesunięcie, a nie na naprężenia wewnątrz szkła. Pistolet z wyświetlaczem to pirometr, czyli bezdotykowy termometr na podczerwień, przydatny przy kontroli temperatury formy lub wyrobu, a nie przy badaniu naprężeń.
Prawidłowy jest polaryskop. Naprężeń w szkle nie widać gołym okiem ani nie da się ich zważyć czy zmierzyć czujnikiem - ujawniają się dopiero w świetle spolaryzowanym, i właśnie to zjawisko wykorzystuje ten przyrząd.