Instrukcja rozruchowa pieca szklarskiego zawiera informację, że pewne materiały ogniotrwałe charakteryzują się największymi zmianami objętości w zakresie temperatur do 320°C. Materiałami tymi są
Przykładowe zadanie CKE z 2022 roku: Informator o egzaminie zawodowym - technik technologii szkła (CES.04).
Największe zmiany objętości do około 300 °C mają prostki krzemionkowe, czyli kształtki z materiału krzemionkowego (dinasu). Krzemionka występuje w nich w odmianach krystalicznych, które w niskich temperaturach przechodzą przemiany polimorficzne, np. krystobalitu i trydymitu, połączone ze skokową zmianą objętości.
Z tego powodu piec z krzemionkowym sklepieniem rozgrzewa się bardzo powoli i według ściśle ustalonego wykresu, z najwolniejszym przyrostem temperatury właśnie w zakresie przemian. Zbyt szybkie grzanie powoduje pękanie i odpryskiwanie kształtek.
Reguła do zapamiętania: materiał krzemionkowy jest wrażliwy na zmiany temperatury w zakresie niskim, ale w wysokiej temperaturze pracy jest stabilny i dobrze odporny na obciążenie, dlatego stosuje się go m.in. na sklepienia pieców szklarskich.
Łatwo pomylić materiały ogniotrwałe, bo wszystkie występują w piecu szklarskim. Kliny szamotowe są wykonane z szamotu, czyli materiału glinokrzemianowego, który nie ma tak silnych przemian polimorficznych w niskiej temperaturze. Jego rozszerzalność cieplna jest stosunkowo mała i równomierna, dlatego szamot dobrze znosi zmiany temperatury.
Kształtki wysokoglinowe zawierają dużo tlenku glinu i także nie wykazują gwałtownych zmian objętości w zakresie do kilkuset stopni. Opory mulitowe są z mulitu, czyli krystalicznego glinokrzemianu o małej rozszerzalności cieplnej i dobrej odporności na wstrząsy cieplne.
Prawidłowe są prostki krzemionkowe. To krzemionka w odmianach krystalicznych przechodzi w niskich temperaturach przemiany ze skokową zmianą objętości, i właśnie dlatego w instrukcji rozruchowej zaznacza się, że ten zakres temperatur wymaga szczególnie wolnego grzania.
Przy rozruchu pieca to rozróżnienie ma praktyczne skutki: od rodzaju materiału zależy tempo grzania zapisane w instrukcji.